27th May 2020, Wednesday

E-budhabar
Header Right Side NTC Advertisement

समन्वयमा उदासीन

प्रादेशिक संरचनामा मुलुक ढालिए पनि संघीयताको मर्म, भावना र उद्देश्यअनुरूप अझैसम्म गति र लय पक्रिन सकेको छैन । प्रदेश र प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन भएको नौ महिना बितिसक्दा र केन्द्र एवं प्रदेशमा सरकार गठन भएको पाँच महिना नाघिसक्दा पनि संघीयताको मर्मलाई पछ्याउने कार्यमा निपुणता आउन सकेको छैन । पछिल्लो समय केन्द्र र प्रदेशबीच अधिकार बाँडफाँडमा अन्योल देखा पर्नुका साथै केही विषयमा असामञ्जस्यसमेत देखा पर्न थालेका छन् । प्रदेश सरकारको गुनासो केन्द्रीय सरकारसामु पोखिने क्रमले व्यापकता पाउँदै गएको छ । एक हिसाबले केन्द्र र प्रदेश सरकारबीच भित्रभित्रै दरार उत्पन्न हुँदै जान थालेको छ र केन्द्रीय सरकारको व्यवहारप्रति प्रदेशको असन्तोष बिस्तारै चुलिँदै गएका छन् ।
प्रदेश सरकार गठन भएको आधा वर्ष पुग्न लागिसक्दा पनि कर्मचारीको अभाव झेल्न बाध्य हुनुपरेको छ । योग्य र सक्षम कर्मचारीहरूको अभावका कारण कतिपय कार्य समयमै सम्पादन हुन सकिरहेको छैन । अझ, कर्मचारी खटनपटनमा केन्द्रीय सरकारकै तजबिज चलिरहेको हुँदा त्यसमा प्रदेश सरकारहरूले असन्तुष्टि जनाउने ठाउँ पाएका छन् । प्रदेशले आफूखुसी कर्मचारीको खटनपटन गर्न नपाउँदा कामकारबाही प्रभावित हुँदै गएकोमा केन्द्र सरकारप्रति रोष प्रकट गर्न थालेका छन् । अहिलेसम्म निजामती कर्मचारी ऐन परिमार्जन भइनसकेको हुँदा प्रदेश सरकारलाई कर्मचारी सरुवाबढुवाको अधिकार रहेको छैन र केन्द्रले आफ्नै हिसाबले सरुवा गर्दा प्रदेशले त्यसमा चित्त बुझाउन सकिरहेको छैन । तसर्थ, कर्मचारी समायोजन नहुँदा उत्पत्ति भएको यो समस्याले केन्द्र र प्रदेश सरकारबीच अझै मनमुटाव चुलिने सम्भावना पैदा हुँदै गएको छ ।
कतिपय विषयहरूमा केन्द्र र प्रदेश सरकारबीच विवाद र दूरी बढ्दै गएको छ नै । अधिकांश प्रदेश सरकारहरू आन्तरिक विवादमै अल्झिएका छन् । अझसम्म पाँचवटा प्रदेश सरकारले प्रदेशको नाम र राजधानी तय गर्न सकेका छैनन् । सरकार गठन भएको लामो समय बितिसक्दा पनि तत्काल टुंग्याउनुपर्ने प्रदेशको नाम र राजधानी नटुंगिदा ती प्रदेशहरूमा अन्योल छाउन पुगेको छ । प्रदेश नम्बर ६ का जनप्रतिनिधिहरूले प्रदेशको नाम कर्णाली र राजधानी सुर्खेतलाई तोकेर स्थिर रूपले काम अगाडि बढाउन थालिसके पनि अरू प्रदेशहरू भने नाम र राजधानीकै विषयमा अल्झिरहेका छन् । यद्यपि, प्रदेश नम्बर ४ ले प्रदेशको राजधानी पोखरा र नामचाहिँ गण्डकी प्रदेश राखे पनि नामको विषयलाई लिएर उत्पन्न विवाद किनारा लागिसकेको छैन । जनजाति समुदायका अगुवाहरूले जातीय पहिचान झल्किने नाम राख्नुपर्ने आवाज उठाउँदा त्यसले सानातिना समस्या निम्त्याइरहेको छ ।
१, २, ३, ५ र ७ नम्बर प्रदेशले भने अहिलेसम्म नाम र राजधानी तय गर्न सकेको छैन । यी प्रदेशहरूमा सक्षम मुख्यमन्त्री, सभामुख र मन्त्रीहरू हुँदा पनि प्रदेशको नाम र राजधानी टुंग्याउनेतिर तत्परता देखिइरहेको छैन । संविधानमा व्यवस्था भएअनुसार बहुमत सदस्यहरूको निर्णयका आधारमा नाम र राजधानी टुंग्याउने कार्यमा तत्परता नदेखाइँदा अन्योल उत्पन्न हुँदै गएको छ । ती प्रदेशका कामहरू अस्थायी राजधानीबाटै सञ्चालित रहेको हुँदा र नयाँ राजधानी नतोकिँदा राजधानीका लागि आवश्यक पर्ने भौतिक पूर्वाधारका कामहरूसमेत पछि सर्दै गएका छन् । यसले प्रदेश सरकारको अकर्मण्यतालाई झल्काउने काम मात्र गर्दछ । प्रदेशको नाम र राजधानी टुंगो नलाग्दा जनप्रतिनिधिहरूलाई पनि आफ्ना मतदातासामु जवाफ दिन अप्ठेरो परिरहेको अवस्था छ । नाम र राजधानी नतोकिँदासम्म जनप्रतिनिधिहरूले समेत मतदाताको दबाब झेल्नुपर्ने देखिन्छ । किनभने, प्रदेशको नाम र राजधानी मतदाताहरूको पनि चासो र चिन्ताको विषय हो ।
प्रदेश नम्बर २ बाहेक सबै प्रदेशमा नेकपाको सरकार छ । तर, प्रदेशको नाम र राजधानीमा अन्योल रहँदा र अरू विषयहरूसमेत उठ्दै जाँदा विपक्षी दलहरूले अवरोध सिर्जना गर्ने क्रम बढ्न थालेको छ । प्रदेश नम्बर ३ मा विपक्षी दल नेपाली कांग्रेसका सांसदहरूले सभामुख र उपसभामुख एउटै दलको रहेको विषयलाई लिएर प्रदेशसभाको बैठक अवरुद्ध तुल्याएपछि केही दिनदेखि बैठक नै स्थगित छ । प्रदेश नम्बर २ को सत्तारूढ दलकै सांसदहरूले प्रदेशको राजधानी र नाम चयन हुन नसक्दा असन्तुष्टि जनाउन थालिसकेका छन् । प्रदेश नम्बर ४ को नाम टुंगो लागिसके पनि विपक्षीहरूले असन्तुष्टि र विरोध जनाउन छाडेका छैनन् ।
एकातिर केन्द्र र प्रदेश सरकारबीच दूरी बढ्दै गएको छ । केन्द्रीय सरकारले प्रदेश सरकारमाथि हस्तक्षेप बढाएको आरोप पनि घनीभूत हुँदै गएको छ । अर्कोतिर, प्रदेश सरकार नै अन्योल र अकमण्र्यताको सिकार बन्दै गएको छ । यस्तो स्थितिमा संघीयताको मर्म र भावनाअनुरूप कार्य हुनेमा आशंका बढ्दै गएको छ । यसलाई केन्द्र र प्रदेश सरकार मिलेर निप्ट्याउनुको विकल्प देखिँदैन ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

  • प्रदेश प्रमुखकसँग राष्ट्रपति रुष्ट

    काठमाडौं । संवैधानिक भूमिका र पदीय मर्यादालाई बिर्सिंदै राजनीतिक दलका प्रमुखको निवासमा पुगेर मागपत्र पेस गरेको सूचना पाएपछि राष्ट्रपति विद्या भण्डारी प्रदेश प्रमुखहरूसँग रुष्ट भएकी छन् । प्रदेश प्रमुखहरूको त्यस्तो कदमले लज्जाबोध गराएको भन्दै संविधानविद्ले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् भने आमनागरिकसमेत आक्रोशित भएका छन् । प्रसंग गत २ गतेको हो...
  • रोकिएन हायातको मनपरी

    काठमाडौं । २७ वर्षअघि अर्थात् २०४९ सालदेखि आफूखुुसी गर्दै आएको तारागाउँ रिजेन्सी होटल्स लिमिटेडको मनपरी अझै रोकिएको छ । होटलले फेरि आफूखुसी सम्पत्ति तथा दायित्व मूल्यांकन (डीडीए) गराउने चलखेल सुरु गरेको छ । घाटा देखाउँदै नेपाल सरकारको लगानी ३९.६७ प्रतिशतबाट घटेर ९.०१ प्रतिशत घटाएको हायातले फेरि चलखेल सुरु गरेको हो...
  • दलाली गर्दै, पुरस्कार दिँदै

    काठमाडौं । साहित्यका नाममा दलाली गर्नेहरूको हामीकहाँ कमी छैन । लामो समयदेखि विभिन्न शक्तिकेन्द्र र व्यक्तिहरूलाई प्रभावमा पारेर साहित्यकै नाममा दलाली गर्दै आएको नइ प्रकाशनले राखेका विभिन्न पुरस्कारहरूको स्रोतहरू के हुन् भन्नेचाहिँ अहिलेसम्म गुपचुप नै देखिन्छ । नरेन्द्रराज प्रसार्इं र इन्दिरा प्रसाईंले दुई दशकअघि स्थापना गरेको नइ प्रकाशनले हरेक व्यवस्था...

चक्रपथ

बीजकोयाका हाकिमको यो हर्कत

काठमाडौं । प्रजनन पिँढी बीजकोया स्रोत केन्द्र बन्दीपुर तनहुँका हाकिम शंकरप्रसाद न्यौपानेको चर्तिकलाले सीमा नाघेको छ । अवकाशको केही महिना बाँकी रहँदा वरिष्ठ बाली संरक्षण अधिकृतको हैसियतमा रहेका उनले अनियमिता र भ्रष्टाचारको शृंखला नै चलाएको भन्दै सर्वत्र गुनासो आएको छ । माहुरी, च्याउ, रेशम खेतीलगायत बालीको विकास, विस्तार र अनुसन्धानसमेतको...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

‘गीता’ को राजनीति

कुनै वैचारिक मुद्दाका आधारमा नभई व्यक्तिगत टकरावको उत्पत्ति हुँदा विभाजनको पीडा झेल्ने नेपालका सीमित राजनीतिक दलमा पूर्वपञ्चहरूको पार्टी राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले बदनामी कमाउँदै आएको छ । विभाजन र एकताको अनेक अभ्यास गरिसकेको सो पार्टी पछिल्लो समय फेरि एकताको सूत्रमा बाँधिएको छ । पछिल्लो समय तीन समूहमा विभाजित राप्रपा केही दिनपूर्व...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

फरक स्वरध्वनि

तीन दशकयता कविता–कर्म र साधनामै व्यस्त छन्, वीरु बाङ्देल । सिक्किमका बासिन्दा बाङ्देलले नेपाली भाषामा उम्दा काव्य सिर्जना गरेर पृथक पहिचान बनाउँदै आएका छन् । कवितालाई नै लेखनको मूल विषय बनाएका उनले आजको समाज र राजनीतिक परिस्थितिहरूको भित्री यथार्थको अभिव्यक्ति धेरै नै प्रभावशाली ढंगले पस्किँदै आएका छन् । उनको पछिल्लो...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा

  • चिरायुको कर्जा फाइल किन गायब ?

    काठमाडौं । पदीय दुरुपयोगको चरम नमुना हेर्नुपरे नेपाल राष्ट्र बैंकका डेपुटी गभर्नर चिन्तामणि सिवाकोटीले आफू पदमा रहँदा गरेका अनियमित कार्यहरू हेरे पुग्छ । विगतमा आफूले गरेका अनियमित कार्यहरूबाट सफाइ पाएको दाबी सिवाकोटीले गरे पनि कतिपय कसुरमा भने उनीमाथि कारबाही भएको छैन । डेपुटी गभर्नर भएपछि सिवाकोटीले चिरायु अस्पतालको कर्जा प्रवाह...
  • म्याट्रेस खरिदको १५ करोड फ्रिज हुने खतरा

    काठमाडौं । सरकारले दिएको पैसा समयमा नै खर्च गर्न नसक्दा नेपाल प्रहरीको म्याटेस खरिदका लागि छुट्याएको १५ करोड ४० लाख रुपैयाँ फ्रिज हुने अवस्था देखिएको छ । आर्थिक वर्ष सकिन अब चार महिना मात्र बाँकी छ । यो चार महिनामा नेपाल प्रहरीले खरिद गर्न सक्ने अवस्था नरहेको बताइन्छ । यो...
  • मुद्दती खाताको परिचय नै फे¥यो एनआईसीले

    काठमाडौं । एनआईसी एसिया बैंकले मुद्दती खातामा उच्च ब्याजदर सँगै २१ लाख रुपैयाँसम्मको बिमा सुविधा पनि दिँदै आएको छ । सर्वाधिक उच्च ब्याजदर पाइने खाताका रूपमा चिनिएको मुद्दती निक्षेप खातामा एनआईसी एसिया बैंकले न्यु सुपर चामत्कारिक मुद्दती निक्षेप खाता खोलेकै आधारमा बिमा सुविधा पनि थप गरेको हो । यसअघि विभिन्न...