18th June 2019, Tuesday

६ दशकअघिको तस्बिर



६ दशकअघिको तस्बिर

वर्तमान समयमा मानिसहरू सम्मानित, स्वतन्त्र र निष्ठापूर्वक बाँच्न पाएका छन् । तर, युगौंअघि भने नेपाली समाज भयावह परिस्थिति बेहोरेर बाँचेको थियो । सती, दासजस्ता कुप्रथाहरूले समाजलाई कुरूप बनाएको थियो । दास प्रथा त अमानवीयताको पराकाष्ठा नै थियो । मालिकको इच्छाअनुरूप दासदासीहरूको किनबेच हुन्थ्यो । तर, राणा प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरले भने विदेशीहरूको दबाबसामु टिक्न नसकेर दास प्रथालाई अन्त्य गर्न बाध्य भए ।
सांस्कृतिक अन्वेषक एवं साहित्य–सर्जक कुलचन्द्र कोइरालाको एउटा कथा ‘माला’ले दास प्रथा उन्मुलन हुनुअघि नेपाली समाजको तस्बिर कस्तो थियो, त्यसको हुबहु चित्रण उतारेको छ । दास–दासीहरूले मालिकबाट पाउने यातना, पीडा र उत्पीडनको आयतन कति फराकिलो थियो र त्यसले मानिसलाई पशुलाई भन्दा पनि निम्न स्तरको व्यवहार गरिन्थ्यो भन्ने स्पष्ट छनक दिएका छन् । कोइरालाको नवीन कृति ‘कुलचन्द्र कोइराला ः समग्र’भित्रका कथाहरूले शताब्दीयौं पहिलेको नेपाली समाजको विदु्रप पक्ष र प्रजातन्त्र आएपछि नेपाली समाजमा सल्बलाएका चेतना–बिम्बहरूलाई आख्यानमार्फत सटीक ढंगले उतार्न खोजिएको छ ।
नेपाली इतिहास रक्तरञ्जित युद्धले लेखिएका छन् । ‘स्मृतिचिह्न’ मा नेपाल अंग्रेज युद्धका समय नेपालीहरूले देखाएको वीरताको गाथा उतारिएको छ । सुगौली सन्धिका बेला अंग्रेज शासकले नेपालका राजालाई झुकाउने नियत राखेर कडा सर्त पठाएका थिए । त्योबेला नेपाली र अंग्रेजी सेनाबीच युद्ध हुने प्रबल सम्भावना थियो । र, अंग्रेज सेनाहरू सिन्धुलीगढीबाट प्रवेश गरेर काठमाडौं आउन सक्ने अनुमान लगाइएको थियो । पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरण गरिरहेको समयावधिमा पनि काठमाडौं उपत्यकामा प्रवेश गर्ने क्रममा सिन्धुलीगढीमा भीषण युद्ध भएको थियो र अंग्रेजहरूले पराजयको स्वाद चाखेका थिए । तर, सुगौली सन्धिको पूर्वसन्ध्यामा भने अंग्रेजसँग युद्ध लड्न बडाकाजी अमरसिंह सिन्धुलीगढीमा खटिएका थिए । यो कथामा तत्कालीन समय र परिवेशमा नेपाली सेना युद्ध लड्न कसरी तयार भएका थिए भन्ने पक्षलाई सटीक रूपले उतार्न खोजिएको छ ।
‘एक खुड्को’ मा भने मातृवात्सल्य छताछुल्ल पोखिएको छ । विदेश गएका छोराको कुनै अत्तोपत्तो नहुँदा र कुनै ठेगानासमेत नहुँदा चिठी लेखेर पठाइदिन आग्रह गर्ने एउटी आमाको करुण व्यथा यो कथामा उतारिएको छ । साथै, एउटी महिलाको निर्दोषपनको फाइदा उठाउन तल्लिन पात्रहरू हामी बाँचिरहेकै समाजभित्र छन् भन्ने पक्षलाई पनि देखाउन कथा अग्रसर छ । त्यसो त कोइरालाका कथाहरू आजभन्दा करिब ६ दशकअघिका कथाहरू हुन् । तत्कालीन समाज कस्तो थियो, मानिसहरू कस्तो मनोकांक्षा पालेर बाँचेका हुन्थे, राजनीतिक परिस्थिति कस्तो थियो ? राणाकालीन र प्रजातन्त्र आएपछिको तत्कालीन नेपाली समाजको वस्तुगत पक्षहरूलाई बुझ्न उनका कथाहरू सहयोगी साबित हुनेछन् । नेपाली संस्कृतिको गहन अध्यताका रूपमा चिनिएका कोइराला कथा लेखनमा पनि उत्तिकै क्रियाशील र सफल थिए भन्ने चिनारी उनको यो कृति अध्ययन गरेपछि थाहा हुन्छ ।
कृति ः कुलचन्द्र कोइराला ः समग्र
विधा ः कथा
कथाकार ः कुलचन्द्र कोइराला
प्रकाशक ः कुलचन्द्र कोइराला स्मृति प्रतिष्ठान
पृष्ठ ः १७४

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

चक्रपथ

प्रधानमन्त्रीे युरोप भ्रमणमा

ShareTweet काठमाडौ । प्रधानमन्त्री तथा नेकपाका अध्यक्ष केपी शर्मा ओली जेठ २५ गतेदेखि युरोप भ्रमणमा छन् । उनी नौ दिनका लागि भ्रमणमा निस्केका हुन् । युरोपका स्विजरल्यान्ड,- ...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

सफलताको सूत्र

ShareTweet एउटा लोक–सुगन्धको गीतले केही दिनयता प्रसिद्धिको शिखर छोएको छ । त्यो गीत हो, ‘गलबन्दी च्यातियो तिम्ले च्यातेर..।’ नेपाली ग्रामीण भेगको निम्न वर्गको ऐना देखिने- ...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

एउटा समाजसेवीको गाथा

ShareTweet एउटा प्रसिद्ध भनाइ छ, ‘इतिहासका निर्माता भनेका जनता हुन् तर जसको इतिहासमा कुनै नाम हुँदैन ।’ यसै कुरालाई अलि संशोधन गरेर बुझ्दा इतिहास त सबैको हुन्छ तर लेखिदिने- ...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा