24th June 2019, Monday

खुम्चिँदो अनुवाद



केही दशकयता नेपाली प्रकाशन व्यवसाय आशातित रूपले फस्टाएको छ । खासगरी, २०६२÷०६३ को राजनीतिक परिवर्तनपछि प्रकाशन व्यवसायले पनि अपेक्षाकृत ढंगमा गति लिन थालेको हो । स्वतन्त्र, खुला र बदलिँदो परिस्थितिमा अरु क्षेत्रहरूको विकासजस्तै प्रकाशन क्षेत्रले पनि फड्को मार्नु स्वाभाविकै हो । करिब डेढ दशकयताको अवधिमा निजी प्रकाशनगृहहरू धमाधम खुल्दै जानुले प्रकाशन क्षेत्र फराकिलो बन्दै गएको आभास हुन्छ । प्रकाशन क्षेत्रको विस्तारसँगै विभिन्न विधा र रुचिका पुस्तकहरू प्रकाशन हुने क्रम पनि बढ्दो छ । प्रकाशन क्षेत्रको व्यापकतासँगै वर्षमा दुई चारवटा गतिला पुस्तक पढ्न पाउने पाठकले अब भने महिनामा नै छानी–छानी राम्रा किताबहरू पढ्न पाएका छन् भने लेखकहरूले पनि अब केही सीमित प्रकाशन गृहहरूको ढोका ढक्ढक्याउनुपर्ने बाध्यताबाट छुटकारा पाएका छन् । अझ, पुस्तकको प्रचार कार्यमा निजी प्रकाशन गृहहरूले आकर्षक प्रचारशैली अपनाउनुका साथै सामाजिक सञ्जालहरूलाई समेत व्यापक रूपमा प्रयोग गर्न थालेका हुँदा त्यसले पुस्तक बिक्री र प्रवद्र्धनमा सहयोगसमेत पु¥याएको सहजै अनुमान लगाउन सकिन्छ ।
निजी प्रकाशनगृहहरूको विस्तार भए पनि एउटा पक्षमा भने अझै पनि त्यस्ता प्रकाशन गृहहरूले चासो लिएको पाइँदैन । त्यो हो– अनुवाद । खासगरी, विश्व साहित्यका चर्चित र आमपाठकको रुचिभित्र पर्ने पुस्तकहरूलाई नेपाली भाषामा अनुवाद गरेर प्रकाशन गर्ने कार्यमा प्रकाशन गृहहरूले त्यति धेरै रुचि देखाइरहेको प्रतीत हुँदैन । पछिल्ला समय चम्किएका निजी प्रकाशन गृहहरूले आत्मकथा, उपन्यास, कथा र यदाकदा कविताको प्रकाशनमा अग्रता लिइरहे पनि विदेशी भाषाका चर्चित किताबहरूलाई नेपाली भाषामा अनुवाद गर्ने र त्यसलाई पाठकहरूको हातमा पु¥याउने कार्यमा भने उदासीनता देखाइरहेका छन् । एकाध प्रकाशन गृहहरूले हिन्दी भाषाका केही किताबहरूको नेपाली भाषामा अनुवाद गरेर प्रकाशन गरे पनि त्यो अत्यन्तै न्यून र आशालाग्दो छैन ।
हुन त कुनै अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्ति चर्चाको शिखरमा पुग्नेबित्तिकै त्यस्ता व्यक्तिको जीवनी वा आत्मकथा बजारमा आएको छैन भनी किटान गर्न सकिँदैन । किनभने, भारतमा नरेन्द्र मोदी प्रधानमन्त्री हुनेबित्तिकै उनको जीवनी तत्काल प्रकाशन भयो । पूर्वअमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामा, स्टिभ जब्सजस्ता चर्चित अनुहारका जीवनी वा आत्मकथा पनि उनीहरूको चर्चा चुलिएसँगै बजारमा नदेखिएका होइनन् । विश्व साहित्यमा चर्चित भएका कुनै किताब तत्काल नेपाली भाषामा अनुवाद नभएको कुनै तथ्यांक छैन । तर, विडम्बना के छ भने, त्यस्ता किताबहरू प्रकाशन गर्न रुचि देखाउने प्रकाशन गृहहरूले सामान्य व्यावसायिकता मूल्य र मान्यतालाई समेत तिलाञ्जली दिएर केवल नाफा कमाउने उद्देश्य सँगाली गैरकानुनी तरिकाबाट त्यस्तो कार्य गरिरहेका छन् । त्यस्ता प्रकाशन संस्थाहरूले न त विदेशी प्रकाशन संस्थाको अनुमति लिएका हुन्छन्, न त अनुवाद नै गतिलो हुन्छ । टिपटपको तत्काल बिक्ने तातो समोसाजस्तै ठानेर झुर अनुवाद गरी प्रकाशन गर्दा त्यसले आमपाठकहरूमाथि घात गरिरहेको सहजै अनुमान लगाउन सकिन्छ ।
बरु, विदेशी भाषाका साहित्य वा अरू विधाका पुस्तकहरू अनुवाद हुने कार्यमा विगत नै समृद्ध थियो । बीस वा तीसको दशकमा रुसी र चिनियाँ भाषाका उत्कृष्ट कृतिहरू नेपाली भाषामा अनुवाद हुँदा त्यसले पठन संस्कृतिलाई निकै माथि पु¥याएको थियो । हुन त रुसी र चिनियाँँ साहित्यका किताबहरू नेपाली भाषामा अनुवाद हुनुको पछाडि मिसनले काम गरेको थियो । खासगरी, कम्युनिष्ट व्यवस्थाको प्रचारप्रसार गराउने अभियानस्वरूप नै नेपाली भाषामा ती देशहरूका साथै विश्व साहित्यमा नै चर्चित किताबहरू अनुवाद गरेर, सस्तो मूल्यमा पाठकहरूको हातमा पु¥याउने काम भएको थियो । र, म्याक्सिम गोर्की, लियो टल्सटय, पुस्किन, लु सुनजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय साहित्य बजारमा चम्किएका अनुहारका किताबहरू नेपाली पाठकहरूले सहज रूपमा पढ्न पाए । अतः रुसी र चिनियाँ भाषाका साहित्यिकलगायत अन्य किताबहरूको व्यापकतासँगै नेपालमा कम्युनिस्टहरूको प्रभाव बढ्न थालेकोमा दुईमत देखिँदैन ।
रुसी र चिनियाँ साहित्यका कतिपय किताबहरू सरकारी तवरबाट नै प्रकाशित भएका थिए । तत्कालीन नेपाल राजकीय प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले माओत्से तुङका कविताहरू नेपाली भाषामा अनुवाद गरेर पाठकहरूबीच पु¥याएको थियो भने सोही समयावधिमा नै प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले नै विदेशी भाषाका उत्कृष्ट किताबहरू नेपाली भाषामा अनुवाद गरेर सराहनीय कार्य गरेको थियो । चालीसको दशकमा नै नेपाल साहित्य गुथीले एक जापानी संस्थासँग सहकार्य गरेर जापानी भाषाका उत्कृष्ट किताबहरूलाई नेपाली भाषामा अनुवाद गर्ने कार्यले पनि जापानी साहित्य बुझ्न नेपाली पाठकहरूलाई सहयोग पु¥याएको थियो ।
तर, पछिल्लो समय भने विदेशी भाषाका उत्कृष्ट किताबहरू नेपाली भाषामा अनुवाद हुने कार्यमा सून्यता नै छाउन पुगेको छ । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले त्यस्तो कार्यमा ध्यान नदिएको वर्षौं भइसकेको छ भने निजी प्रकाशन गृहहरूको प्राथमिकता पनि अनुवाद कार्य खासै पर्न सकेको देखिँदैन । तसर्थ, पुस्तकको बजार विस्तार हुँदै गए पनि प्रकाशन गृहहरूले विदेशी भाषाका उत्कृष्ट किताबहरू नेपाली पाठकलाई पढ्न दिनबाट कन्जुस्याइँ गर्नु दुःखलाग्दो विषय हो ।

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

चक्रपथ

नेकपामा प्याकेज छलफल अनिश्चित

ShareTweet काठमाडौं । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको कार्यशैलीले एकीकरणको बाँकी काम धकेलिँदै जाँदा नेकपाभित्र गुनासो र असन्तुष्टि चुलिँदै गएको छ । पार्टीभित्रको- ...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

मसिना अक्षर, खँदिलो लेखन

ShareTweet अक्षर र लेखन मनोविज्ञानबारे मलाई खासै जानकारी छैन । राम्रा अक्षर हुनेहरूलाई परीक्षामा राम्रो अंक प्राप्त हुने कुराचाहिँ सर्वसिद्ध छ । अक्षर सिकाइका क्रममा- ...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

वीरेन्द्रको प्रशस्ती

ShareTweet राजदरबारमा शाही पाश्र्ववर्तीका रूपमा १७ वर्ष बिताएका सुन्दरप्रताप रानाले रहस्यमयी दरबार हत्याकाण्ड भएको १८ वर्षपछि दरबारको दुःखान्त नामक पुस्तक बाहिर- ...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा