24th June 2019, Monday

पुँजीवादको दुश्चक्रबीच अमिताभको मानवीयता



पुँजीवादको दुश्चक्रबीच अमिताभको मानवीयता

सन् २००४ मा अमिताभ बच्चनले जनघनत्वका दृष्टिले भारतको पहिलो राज्य उत्तर प्रदेशसँग गाँसिएको आफ्नो सम्बन्धलाई उजिल्याउँदै भनेका थिए, ‘माटी पुत्र हुँ म । मेरो जह्रा उत्तर प्रदेशमा छ । त्यहाँको संस्कृति, त्यहाँको भाषा, त्यहाँको खानपिन, त्यहाँको रीतिरिवाज, त्यहाँको हावापानी मेरो मन–मस्तिष्कभरि बसेको छ । आज म जे बनेको छु, त्यहीको कारण बनेको छु । म उत्तर प्रदेशसँग धेरै घनिष्ट रुपमा जोडिएको छु ।’
हिन्दी सिनेमाको सदाबहार नायक बच्चनले आफ्नो भूमि उत्तर प्रदेशप्रति दर्साएको मोह, स्नेह र सदासयताको बेलाबखत परिचर्चा हुँदै आएको छ । देशभित्र र बाह्य भूगोलमा समेत आफ्नो उच्चतम प्रतिभाका कारण सदैव चर्चाको शिखरमा रहने बच्चनले आफ्नो भूमिप्रति देखाएको अपार प्रेमले अरु प्रतिभाहरुलाई पक्कै पनि उत्प्रेरणा जगाउने आशा गर्न सकिन्छ । आफ्नो भूमि, भूमि–सन्तानहरुप्रतिको मोह र लगावमा सदैव भावुक र प्रतिबद्ध रहँदै आएका बच्चनले उत्तर प्रदेशलाई फेरि एक पटक सम्झिएका छन् । तर, पछिल्लो सम्झनामा भने तीव्र मानवीय संवेदना जोडिएको त छ नै, विश्वको चौथो ठूलो अर्थव्यवस्थाको झलक पनि देखाउँछ ।
केही दिनअघि हिन्दी सिनेमा ती सफल नायक र ‘कौन बनेगा करोडपति’जस्ता बहुचर्चित कार्यक्रमका प्रस्तोता बच्चनले ऋणको भारीले थिचिएका उत्तर प्रदेशका करिब १४ सय किसानको ऋण तिरिदिएको घोषणा गरे । ऋणको कारण बर्सेनि सयौं किसानहरुले आत्महत्याको बाटो रोज्ने गरेको तीतो परिदृश्यबीच बच्चनको यस्तो घोषणा बाहिरियो । यो उनमा अन्तर्निहित मानवीय संवेदनाको उच्च प्रदर्शन थियो । १३ सय ९८ जना किसानले बैंकबाट लिएको ऋण तिर्न नसकेपछि बच्चनले त्यस्तो मानवीय कदम चालेका थिए र करिब ६ करोड नेपाली रुपियाँ उनले ऋण तिरिदिएका थिए । ‘एउटा काम पूरा गरेको महसुस भइरहेको छ मलाई’ ऋणको बोझले थिचिएका किसानहरुको ऋण चुक्ता गरेपछि बच्चनले आफ्नो ब्लगमा सन्तोष व्यक्त गरेका थिए ।
नेपालको अधिकांश दक्षिणी भूभाग जोडिएको भारतको उत्तर प्रदेश कृषि उत्पादनमा अग्रणी प्रान्तमध्ये एक हो, जुन भूमि नेपालबाट बगेर गएका नदी–नालाहरुबाट नै सिञ्चित हुन्छ । जनसंख्याको ठूलो हिस्सा रहने सो प्रदेशका करोडौं किसान कृषि पेशामा निर्भर छन् । तर, भारतले उदारीकरणको बाटो पछ्याएपछि भने किसानहरुले एकपछि अर्को समस्या झेल्न थाले । भारतीय कृषि क्षेत्रमा बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरुको प्रवेशसँगै किसानहरुको अवस्था दयनीय बन्दै गयो र बैंकबाट लिएको ऋण चुक्ता गर्न नसक्ने अवस्थामा पुगे । विकल्पको रुपमा आत्महत्यालाई रोज्न थाले । उत्तर प्रदेशसँगै आन्ध्र प्रदेश, तमिलनाडु, पञ्जाब, केरला, कर्नाटक र महाराष्ट्रका लाखौं किसानहरु ऋणको बोझले थिचिए र ऋण तिर्न असमर्थ किसानहरुले विस्थापन, सामाजिक अवहेलना र तनावबाट मुक्त रहने विकल्पस्वरुप आत्महत्याजस्तो कठोर र आत्मघाति बाटो रोज्न थाले । विगत दुई दशकभन्दा लामो समयदेखि यो समस्या विकराल रुपमा तेर्सिएको छ ।
उदारीकरणको नीतिलाई पछ्याएसँगै सन् ११९० को दशकपछि भारतमा बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरु भित्रिए । बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरुको आगमनसँगै परम्परागत बिउको ठाउँ हाइब्रिड बिउले लियो । मल, बिउ र विषादीमा बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरुको हस्तक्षेप बढ्दै गयो । बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरुकै दबाबमा स्वदेशी मल उत्पादक कारखानाहरु बन्द गरिए र डीएपी र पोटासको आयात हुन थाल्यो । आयातित मलको बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरुले अचाक्ली मूल्यवृद्धि गरेपछि किसानहरु झन् मर्कामा परे । बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरुको आधिपत्यसँगै पोटासको मूल्यवृद्धि त दोब्बर नै भयो ।
बिउविजनमा त किसानहरु झनै मर्कामा परे । उत्पादन वृद्धि हुने कारण देखाउँदै डंकलजस्ता बहुराष्ट्रिय कम्पनीले किसानलाई हाइब्रिड बिउ लगाउन उत्प्रेरित ग¥यो । प्रारम्भका वर्षहरुमा डंकलद्वारा सिफारिस बिउहरु किसानले लगाए, उत्पादनमा वृद्धि पनि भयो । तर, क्रमशः उत्पादन घट्नै गयो । स्थिति यति भयावह बन्दै गयो कि, किसानहरुले लगाउँदै आएको परम्परागत बिउ मासियो र डंकलको बिउलाई धेरै मल, पानी र विषादी चाहिन थाल्यो । डंकलको हाइब्रिड बिउबाट उत्पादित धान मिलवालाले किन्न छाडे । किनभने हाइब्रिड बिउबाट उत्पादित धान कुट्दा टुक्रिने समस्या देखियो । यसरी बिउविजनमा पनि बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरुको एकाधिकारसँगै किसानहरु परनिर्भर बन्न थाले र हरेक वर्ष महँगो मूल्य तिरेर बिउ खरिद गर्नुपर्ने बाध्यात्मक परिस्थितिको सिकार भए । मल, बिउ र विषादीमा बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरुको भर पर्नु परेपछि बैंकबाट ऋण लिएर खेत ीगर्ने किसानहरुले सदैव घाटाको बाटो समात्नुको विकल्प रहेन । र, ऋणको भारले थिचिएपछि आत्महत्याको बाटो रोज्नुको विकल्प पनि रहेन ।
यद्यपि, अभिनेता बच्चनले १४ सय किसानलाई ऋणमुक्त तुल्याए, उनीहरुलाई आत्महत्याको बाटोमा लम्किनबाट जोगाए । यो महान् मानवीय कदम हो । तर, स्थायी समाधान भने यसलाई मान्न सकिँदैन । भारतका माक्र्सवादी चिन्तक एवं समीक्षक डा. मैनेजर पाण्डेयको यो कथनले किसानहरुको झलक देखाउँछ, ‘१९९५ देखि २००० सम्मका वर्ष त्यही हो, जुन वर्षहरुमा देशमा नवउदारवादी आर्थिक नीति लागु गरियो । त्यो त्यही समय हो, जबबाट पुँजीवादको सर्वग्रासी अभियान भारतमा तीव्र रुपमा फैलियो । जसरी उक्त अभियान उग्र र आक्रामक हुँदै गयो, त्यसरी नै आत्महत्या गर्ने किसानहरुको संख्या बढ्दै गयो ।’

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

चक्रपथ

नेकपामा प्याकेज छलफल अनिश्चित

ShareTweet काठमाडौं । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको कार्यशैलीले एकीकरणको बाँकी काम धकेलिँदै जाँदा नेकपाभित्र गुनासो र असन्तुष्टि चुलिँदै गएको छ । पार्टीभित्रको- ...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

मसिना अक्षर, खँदिलो लेखन

ShareTweet अक्षर र लेखन मनोविज्ञानबारे मलाई खासै जानकारी छैन । राम्रा अक्षर हुनेहरूलाई परीक्षामा राम्रो अंक प्राप्त हुने कुराचाहिँ सर्वसिद्ध छ । अक्षर सिकाइका क्रममा- ...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

वीरेन्द्रको प्रशस्ती

ShareTweet राजदरबारमा शाही पाश्र्ववर्तीका रूपमा १७ वर्ष बिताएका सुन्दरप्रताप रानाले रहस्यमयी दरबार हत्याकाण्ड भएको १८ वर्षपछि दरबारको दुःखान्त नामक पुस्तक बाहिर- ...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा