27th May 2020, Wednesday

E-budhabar
Header Right Side NTC Advertisement

एउटा समृद्ध गीतको इतिवृत्त

एउटा समृद्ध गीतको इतिवृत्त

२०४६ सालमा निरंकुश पञ्चायती व्यवस्थाविरुद्ध जनजागृत तुल्याउन त्यही गीतलाई रोजियो । २०६२–०६३ सालको जनआन्दोलनलाई सफल तुल्याउने हेतुले जनतालाई सडकमा ओराल्न–जगाउन पनि त्यही गीतको सहायता लिइयो । एउटा यस्तो गीत, जसले समृद्ध इतिहास रचेको छ । हरेक राजनीतिक परिवर्तनको साक्षी बनेको त्यो गीत हो– ‘गाउँगाउँबाट उठ…।’
पञ्चायतकालीन समय वा बहुदलीय व्यवस्था स्थापना भएको केही वर्षसम्म त्यो साझा गीत थिएन । भन्नेहरूले भन्थे, ‘कम्युनिस्टहरूको गीत ।’ कम्युनिस्ट कार्यकर्ताहरूले गाउँगाउँ पुगेर जनतालाई उद्वेलित तुल्याउन अरू प्रगतिशील गीतभन्दा धेरै भूमिका खेलेको थियो पनि । तर, जनतालाई निरंकुश र स्वेच्छाचारी सत्ताविरुद्ध जाग्न सिधै आह्वान गरिएको त्यो गीत पछिल्लो समय भने वामपन्थीहरू मात्र होइनन्, वामइतर विचार बोक्नेहरूले पनि रुचाउन थाले । गीतल सबैको प्रिय बन्यो ।
त्यो गीत लेखेका थिए, श्याम तमोटले । तमोट अहिले नेपाल संगीत तथा नाट्य प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको सदस्य–सचिव छन् । जिम्मेवारी पाए पनि आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गर्नबाट भने उनी वञ्चित छन् अहिले । प्रज्ञा–प्रतिष्ठान गठन भएर जिम्मेवारी पाए पनि ‘पहिलो गाँसमै ढुंगा परेजस्तो’ उनी र अरू पदाधिकारीहरूले अनुभव गरेका छन् । अदालती चक्करमा फसेको छ, संगीत तथा नाट्य प्रज्ञा–प्रतिष्ठान । प्रज्ञा–प्रतिष्ठान गठन समावेशी नभएको भन्दै मुद्दा परेपछि केही समयका लागि काम–कारबाही रोकिएको छ ।
हुन पनि नवगठित संगीत तथा नाट्य प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा ‘गाउँ गाउँबाट उठ’लाई राष्ट्र र अन्तर्राष्ट्रव्यापी तुल्याउने सर्जकहरू नै परेका छन् । रायन, मञ्जुल र श्याम । त्यही गीतलाई सुगन्धित तुल्याउने रामेश पनि प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा परेका भए सुनमा सुगन्ध नै हुने थियो । तर, रामेशले भने प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा जिम्मेवारी लिएर जाँदा राल्फाकालीन गीतहरूलाई आमजनसमक्ष ल्याउने कार्यमा बाधा पुग्ने ठानेर त्यति रुचि देखाएनन् । अहिले रामेश राल्फाकालीन गीतहरूलाई सिंगारपटार गर्न लागेका छन् ।
‘गाउँगाउँबाट उठ’ लेखिएकै साढे चार दशक भयो । भोजपुरको एउटा विद्यालयमा अध्यापन गर्न थाल्नुअघि नै तमोटले लेखेका थिए, त्यो गीत । भोजपुर, दावाका सिद्धेश्वर माध्यमिक विद्यालयका ‘चेलाहरू’लाई गणितका सूत्रहरू धोकाउँदै थिए, उनी । त्यो २०३२ सालको कुरा थियो । तर, त्यसको वर्ष दिनअघि नै विद्यालयले एउटा सांस्कृतिक कार्यक्रम गर्ने सुरसार गर्दा विद्यार्थीहरूले उनलाई आग्रह गर्दै भने, ‘एउटा गीत लेखिदिनुस् न ।’ तमोट भन्छन्, ‘विद्यालयमा सांस्कृतिक कार्यक्रम हुने भएपछि मलाई विद्यार्थीहरूले गीत लेखिदिन आग्रह गरे र मैले त्यो गीत लेखें । तर, त्यो गीत प्रशासनलाई पचेन । २०३६ सालको आन्दोलनमा म सामेल भएँ र त्यसपछि त त्यही गीतलाई आधार बनाएर मलाई प्रशासनले दुःख दिन थाल्यो ।’
भोजपुरका विद्यार्थीहरूको आग्रहमा ‘गाउँगाउँबाट उठ’ जन्मिए पनि त्यसको गर्भाधान भने तमोटले धरानमा अध्ययन गर्दाखेरि नै भएको थियो । धरानमा पढ्न बस्दा उनको संगत बढ्यो, साहित्य–संगीतप्रति झुकाव राख्ने युवाहरूसँग । त्यसमा पनि ‘गाउँबाट सहर घेर्ने’ चिनियाँ नेता माओत्से तुङको विचारसँग सहमत राख्ने युवाहरूसँग । तमोट भन्छन्, ‘मैले बिस्तारै गाउँको गरिबी, विभेदबारे बुझ्न थालें र गाउँ नै प्रमुख चिज रहेछ भन्ने महसुस भयो । आन्दोलन उठाउन गाउँ नै मुख्य थलो रहेछ भन्ने लाग्यो र त्यो गीतको पृष्ठभूमि त्यही समय तय भयो ।’
केही वर्ष भोजपुरकै संगीतप्रेमीहरूबीच सीमित रह्यो, त्यो गीत । तर, उनले एउटा कापीमा उतारेको त्यो गीत समीर नेपालको हातमा प¥यो । गाउँबाट काठमाडौं आएका समीरले सिधै रामेश–मञ्जुलको हातमा थम्याइदिए । भाका उनैले हाले पनि राल्फाका जोदाहाहरूका हातमा परेपछि कुरै सकियो । त्यो गीतले भोजपुरको ग्रामीण परिवेश छिचोलेर काठमाडौंको परिवेशलाई चुम्न थाल्यो । बहुदल आएपछि निर्मित चलचित्र ‘बलिदान’मा त्यो गीतले स्थान पाएपछि त सबैको मुख–मुखमा झुन्डिन थाल्यो । नेपथ्य–गायक अमृत गुरुङले पनि त्यो गीत गाएर उचाइँ दिलाए । तमोट भन्छन्, ‘मुलुकको परिवर्तनको पक्षमा उभिएको गीत हो यो । २०६२–६३ को जनआन्दोलनमा सामेल हुने सबैले यही गीत गाए । यो सबै नेपालीको गीत हो ।’
श्याममा गीत लेख्ने हुटहुटीमा भने राल्फाकै देन छ । राल्फाका दुई भाइ रामेश र मञ्जुल सांगीतिक यात्रा लिएर २०२७ सालतिर भोजपुरमा पुग्दा उनीहरूको सांगीतिक प्रस्तुतिलाई देखेका थिए, श्यामले । उनी भन्छन्, ‘उनीहरूले गाउने गीत रेडियो नेपालबाट प्रशारण हुँदैनथ्यो । ताजा गीत सुन्न पाउँदा हामी खुसी हुन्थ्यौं र जहाँजहाँ कार्यक्रम हुन्थे, त्यहीँत्यहीँ पुग्थ्यौं । गीत लेखनप्रतिको मोह ममा त्यही समयदेखि पलाउन थालेको हो ।’
अहिलेसम्म सयौं जीवनवादी गीत लेखिसकेका श्यामको ‘गाउँगाउँबाट उठ’ दोस्रो सिर्जना हो । त्यसअघि लेखेका थिए, ‘साहुको रिन तिर्न भनी गा’को मेरो छोरो…।’ उनले साहुको रिन तिर्न विदेश गएर नफिरेका लाहुरेहरूको समाजको तीतो यथार्थलाई यो गीतमा समेटेका थिए । पहिलो सिर्जना त्यति चम्किएन तर दोस्रो सिर्जनाले भने उनलाई नेपाली प्रगतिशील गीत सिर्जनाको फाँटमा बेग्लै चिनारी बोकेर उभिएको टाँकीको सुन्दर रूख र त्यसको फूलजस्तो बनाएको छ ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

  • प्रदेश प्रमुखकसँग राष्ट्रपति रुष्ट

    काठमाडौं । संवैधानिक भूमिका र पदीय मर्यादालाई बिर्सिंदै राजनीतिक दलका प्रमुखको निवासमा पुगेर मागपत्र पेस गरेको सूचना पाएपछि राष्ट्रपति विद्या भण्डारी प्रदेश प्रमुखहरूसँग रुष्ट भएकी छन् । प्रदेश प्रमुखहरूको त्यस्तो कदमले लज्जाबोध गराएको भन्दै संविधानविद्ले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् भने आमनागरिकसमेत आक्रोशित भएका छन् । प्रसंग गत २ गतेको हो...
  • रोकिएन हायातको मनपरी

    काठमाडौं । २७ वर्षअघि अर्थात् २०४९ सालदेखि आफूखुुसी गर्दै आएको तारागाउँ रिजेन्सी होटल्स लिमिटेडको मनपरी अझै रोकिएको छ । होटलले फेरि आफूखुसी सम्पत्ति तथा दायित्व मूल्यांकन (डीडीए) गराउने चलखेल सुरु गरेको छ । घाटा देखाउँदै नेपाल सरकारको लगानी ३९.६७ प्रतिशतबाट घटेर ९.०१ प्रतिशत घटाएको हायातले फेरि चलखेल सुरु गरेको हो...
  • दलाली गर्दै, पुरस्कार दिँदै

    काठमाडौं । साहित्यका नाममा दलाली गर्नेहरूको हामीकहाँ कमी छैन । लामो समयदेखि विभिन्न शक्तिकेन्द्र र व्यक्तिहरूलाई प्रभावमा पारेर साहित्यकै नाममा दलाली गर्दै आएको नइ प्रकाशनले राखेका विभिन्न पुरस्कारहरूको स्रोतहरू के हुन् भन्नेचाहिँ अहिलेसम्म गुपचुप नै देखिन्छ । नरेन्द्रराज प्रसार्इं र इन्दिरा प्रसाईंले दुई दशकअघि स्थापना गरेको नइ प्रकाशनले हरेक व्यवस्था...

चक्रपथ

बीजकोयाका हाकिमको यो हर्कत

काठमाडौं । प्रजनन पिँढी बीजकोया स्रोत केन्द्र बन्दीपुर तनहुँका हाकिम शंकरप्रसाद न्यौपानेको चर्तिकलाले सीमा नाघेको छ । अवकाशको केही महिना बाँकी रहँदा वरिष्ठ बाली संरक्षण अधिकृतको हैसियतमा रहेका उनले अनियमिता र भ्रष्टाचारको शृंखला नै चलाएको भन्दै सर्वत्र गुनासो आएको छ । माहुरी, च्याउ, रेशम खेतीलगायत बालीको विकास, विस्तार र अनुसन्धानसमेतको...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

‘गीता’ को राजनीति

कुनै वैचारिक मुद्दाका आधारमा नभई व्यक्तिगत टकरावको उत्पत्ति हुँदा विभाजनको पीडा झेल्ने नेपालका सीमित राजनीतिक दलमा पूर्वपञ्चहरूको पार्टी राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले बदनामी कमाउँदै आएको छ । विभाजन र एकताको अनेक अभ्यास गरिसकेको सो पार्टी पछिल्लो समय फेरि एकताको सूत्रमा बाँधिएको छ । पछिल्लो समय तीन समूहमा विभाजित राप्रपा केही दिनपूर्व...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

फरक स्वरध्वनि

तीन दशकयता कविता–कर्म र साधनामै व्यस्त छन्, वीरु बाङ्देल । सिक्किमका बासिन्दा बाङ्देलले नेपाली भाषामा उम्दा काव्य सिर्जना गरेर पृथक पहिचान बनाउँदै आएका छन् । कवितालाई नै लेखनको मूल विषय बनाएका उनले आजको समाज र राजनीतिक परिस्थितिहरूको भित्री यथार्थको अभिव्यक्ति धेरै नै प्रभावशाली ढंगले पस्किँदै आएका छन् । उनको पछिल्लो...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा

  • चिरायुको कर्जा फाइल किन गायब ?

    काठमाडौं । पदीय दुरुपयोगको चरम नमुना हेर्नुपरे नेपाल राष्ट्र बैंकका डेपुटी गभर्नर चिन्तामणि सिवाकोटीले आफू पदमा रहँदा गरेका अनियमित कार्यहरू हेरे पुग्छ । विगतमा आफूले गरेका अनियमित कार्यहरूबाट सफाइ पाएको दाबी सिवाकोटीले गरे पनि कतिपय कसुरमा भने उनीमाथि कारबाही भएको छैन । डेपुटी गभर्नर भएपछि सिवाकोटीले चिरायु अस्पतालको कर्जा प्रवाह...
  • म्याट्रेस खरिदको १५ करोड फ्रिज हुने खतरा

    काठमाडौं । सरकारले दिएको पैसा समयमा नै खर्च गर्न नसक्दा नेपाल प्रहरीको म्याटेस खरिदका लागि छुट्याएको १५ करोड ४० लाख रुपैयाँ फ्रिज हुने अवस्था देखिएको छ । आर्थिक वर्ष सकिन अब चार महिना मात्र बाँकी छ । यो चार महिनामा नेपाल प्रहरीले खरिद गर्न सक्ने अवस्था नरहेको बताइन्छ । यो...
  • मुद्दती खाताको परिचय नै फे¥यो एनआईसीले

    काठमाडौं । एनआईसी एसिया बैंकले मुद्दती खातामा उच्च ब्याजदर सँगै २१ लाख रुपैयाँसम्मको बिमा सुविधा पनि दिँदै आएको छ । सर्वाधिक उच्च ब्याजदर पाइने खाताका रूपमा चिनिएको मुद्दती निक्षेप खातामा एनआईसी एसिया बैंकले न्यु सुपर चामत्कारिक मुद्दती निक्षेप खाता खोलेकै आधारमा बिमा सुविधा पनि थप गरेको हो । यसअघि विभिन्न...