30th May 2020, Saturday

E-budhabar
Header Right Side NTC Advertisement

श्रमप्रति समर्पित

श्रमप्रति समर्पित

कविता लेख्नुको अर्थ सत्यको अन्वेषण गर्नु हो । जुन कविता सत्यको अन्वेषण गर्न चुकेका हुन्छन्, मानवीय गरिमा र संवेदनालाई टिप्न असक्षम ठहरिन्छन्, त्यस्ता कविता केवल शब्दको थुप्रोमा मात्र परिणत हुन जान्छ । तर, नयाँ पुस्ताका कवयित्री भैरवी ‘भूगोल’ ढुंगानाले भने कविता लेखनमा आफूलाई इमानदार तुल्याउने प्रयत्न गरेकी छन् । विविध भावबोधले भरिपूर्ण कविताहरू समेटिएको ‘अस्वीकृत शालीनता’ कृतिमार्फत उनले नेपाली काव्य फाँटमा आफ्नो दह्रो उपस्थिति देखाउन पुगेकी छन् ।
संसारमा सबै चिज परिवर्तनशील छन् । परिवर्तनले स्पर्श नगर्ने वस्तुहरू सायदै होलान् । तर, कतिपय यस्ता सामाजिक व्यवस्थाहरू पनि छन्, जो परिवर्तनपछि पनि फेरिँदैनन्, सदैव जडताको सिकार हुन्छन् । परिवर्तन चाहनेहरूले नयाँ युगको दुन्दुभी बजाउन त खोज्छन् तर पनि त्यो व्यवहारमा खरो रूपले उत्रिँदैनन् । विगतमा भएका राजनीतिक परिवर्तनहरूले सामाजिक जीवनमा परिवर्तनको कुनै रेखा कोर्न नसकेकोमा कवयित्रीको मन खिन्न तुल्याएको छ । यी हरफहरूले त्यही संकेत गर्दछ, ‘सर्पहरू उसैगरी काँचुली फेर्छन्÷उही हो सिंहको आहारा÷हात्तीहरू लस्कने नै गर्छन्÷कुकुरहरू भुकी नै रहेका छन्÷झ्याउँकीरीहरू कराउँदाकराउँदा÷टाउको फुटेर नै सकिन्छन्÷अहिले पनि ।’
‘मन्दिर, भेटी र ईश्वरहरू’मा ढुंगाको मूर्तिप्रति कटाक्ष भाव पोखिएको छ । मूर्तिलाई पुज्नु र भेटी चढाउनुभन्दा भोका मानिसहरूलाई दान–दक्षिणा दिनु श्रेयस्कर हुने ठम्याइ छ, यो कवितामा । मूतिभञ्जकहरूलाई झक्झक्याउन बाध्य तुल्याउने भावबोधले व्याप्त छ । ‘अगुवा र नयाँ भविष्य’मा भने द्वन्द्वकालीन समयमा देशको भविष्य चम्काउन होमिएकी महिला लडाकुको व्यथा कोरिएको छ । समकालीन साथीहरूले आर्थिक हैसियत सपारे पनि आफू भने दुई छाकका निम्ति अझै श्रम गर्नुपर्ने बाध्यताबाट मुक्ति नपाएकी एउटी महिलाको पीडा यो कवितामा चित्रित छ ।
देशका दुई भूभाग हुन्– काठमाडौं र कालिकोट । काठमाडौं सम्पन्नताले भरिपूर्ण छ र कालिकोट अभाव, पीडा र समस्याका त्यान्द्रा बेरेर बाँचिरहेको छ । राजधानी र एउटा दुर्गम इलाकाबीचको अन्तर र विभेदलाई केलाउन उद्यत देखिएको छ– ‘असुराको साम्राज्य’ । राज्यबाट सधैं प्रताडित देशकै एउटा इलाकाको चित्रण गर्न सक्षम ठहरिएको छ उक्त कविता । कवयित्री लेख्छिन्, ‘उखेलेर सिरुका जराहरू÷फाँडेर वनमाराका झ्याङहरू÷काठमाडौं भएर बाँच्दा लाग्ने÷सबै शुल्कहरू जम्मा गरेर÷पाटैभरि हुर्काउनु छ÷असुराका गाँजहरू÷बिस्तारै गर्नु छ÷असुराकै साम्राज्य÷र, जोहो गर्नु छ÷हरेक नागरिकलाई÷भाग पुग्ने सिटामोल ।’
‘सियो’मा विद्रोह चेत व्याप्त छ । राजनीतिक परिदृश्यहरूमा देखिएका विसंगत तस्बिरलाई उदांगो पार्न उद्यत यो कविताले सयौं किलोको फूलको माला पहिरिने नेताहरूप्रति असन्तोष मात्र व्यक्त गरेको छैन, नेपाली–नेपालीबीच फाटेको मनलाई सिउन सियो कारखाना खोल्ने उद्घोष पनि गरेको छ । ‘अस्वीकृत शालीनता’मा समाजमा व्याप्त भेदभावको सटीक बयान गरिएको छ । समाजमा एउटा वर्ग खुसमय जीवन बिताइरहेका छन्, अर्कोले भने दिनरात हाड घोटिरहेका छन् । यही विभेदको शल्यक्रिया गर्न उक्त कविताले औजारको भूमिका निभाएको छ ।
‘माटो भिज्न त पसिना नै चाहिन्छ’ चाहिँ उच्च श्रमबोध झल्किने कविता हो । अहिले संसार जसरी झकिझकाउ छ, यो सबै मानव जातिकै देन हो । मानव जातिले श्रम नपोखेको भए, पसिना नचुहाएको संसार कहाँ यति सुन्दर हुन्थ्यो र ? ‘श्रमको मन्त्र’ले पनि श्रमको महिमा गाएको छ । मानिसहरूले श्रमलाई नपछ्याएको भए न त आधुनिक प्रविधि र उपकरणहरूको विकास हुन्थ्यो, न त मानव जातिको जीवन सहज हुन सक्थ्यो । आधुनिक प्रविधिको विकाससँगै मानव जातिले पाएको सहजता, सुविधाको बयान छ, उक्त कवितामा । ‘आरो लगाएर पेटबाट चिरिरहनेहरूलाई’ पनि श्रमप्रति नै समर्पित कविता हो । उनी लेख्छिन्, ‘गेट, तगारो, लौरो, बन्दुक बनिदिएँ÷कुर्ची, टेबुल, बेन्च सबै बनिदिएँ÷पकाउन लाग्यौ, दाउरा बनिदिएँ÷पर्खाल बनिदिएँ, बार बनिदिएँ ।’
मूलतः कवयित्री ढुंगानाका कविताहरूले मानवीय श्रम, गरिमा र संवेदनाका अनगिन्ति रेसाहरू केलाउन अग्रसर देखिएका छन् । उनका कवितामा श्रम र सिर्जनशील अनुहारहरू प्रस्ट देखिन्छन्, खोक्रो आडम्बर बोकेर बाँच्ने पंक्तिलाई लल्कारिरहेका दृश्यहरू भेटिन्छन् र विसंगतिको खेती गर्नेहरूप्रति असन्तुष्टि पोखिएका पाइन्छन् ।
कृति ः अस्वीकृत शालीनता
विधा ः कविता
कवयित्री ः भैरवी ‘भूगोल’ ढुंगाना
प्रकाशक ः शिखा बुक्स
पृष्ठ ः १०८
मूल्य ः २००।–

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

  • प्रदेश प्रमुखकसँग राष्ट्रपति रुष्ट

    काठमाडौं । संवैधानिक भूमिका र पदीय मर्यादालाई बिर्सिंदै राजनीतिक दलका प्रमुखको निवासमा पुगेर मागपत्र पेस गरेको सूचना पाएपछि राष्ट्रपति विद्या भण्डारी प्रदेश प्रमुखहरूसँग रुष्ट भएकी छन् । प्रदेश प्रमुखहरूको त्यस्तो कदमले लज्जाबोध गराएको भन्दै संविधानविद्ले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् भने आमनागरिकसमेत आक्रोशित भएका छन् । प्रसंग गत २ गतेको हो...
  • रोकिएन हायातको मनपरी

    काठमाडौं । २७ वर्षअघि अर्थात् २०४९ सालदेखि आफूखुुसी गर्दै आएको तारागाउँ रिजेन्सी होटल्स लिमिटेडको मनपरी अझै रोकिएको छ । होटलले फेरि आफूखुसी सम्पत्ति तथा दायित्व मूल्यांकन (डीडीए) गराउने चलखेल सुरु गरेको छ । घाटा देखाउँदै नेपाल सरकारको लगानी ३९.६७ प्रतिशतबाट घटेर ९.०१ प्रतिशत घटाएको हायातले फेरि चलखेल सुरु गरेको हो...
  • दलाली गर्दै, पुरस्कार दिँदै

    काठमाडौं । साहित्यका नाममा दलाली गर्नेहरूको हामीकहाँ कमी छैन । लामो समयदेखि विभिन्न शक्तिकेन्द्र र व्यक्तिहरूलाई प्रभावमा पारेर साहित्यकै नाममा दलाली गर्दै आएको नइ प्रकाशनले राखेका विभिन्न पुरस्कारहरूको स्रोतहरू के हुन् भन्नेचाहिँ अहिलेसम्म गुपचुप नै देखिन्छ । नरेन्द्रराज प्रसार्इं र इन्दिरा प्रसाईंले दुई दशकअघि स्थापना गरेको नइ प्रकाशनले हरेक व्यवस्था...

चक्रपथ

बीजकोयाका हाकिमको यो हर्कत

काठमाडौं । प्रजनन पिँढी बीजकोया स्रोत केन्द्र बन्दीपुर तनहुँका हाकिम शंकरप्रसाद न्यौपानेको चर्तिकलाले सीमा नाघेको छ । अवकाशको केही महिना बाँकी रहँदा वरिष्ठ बाली संरक्षण अधिकृतको हैसियतमा रहेका उनले अनियमिता र भ्रष्टाचारको शृंखला नै चलाएको भन्दै सर्वत्र गुनासो आएको छ । माहुरी, च्याउ, रेशम खेतीलगायत बालीको विकास, विस्तार र अनुसन्धानसमेतको...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

‘गीता’ को राजनीति

कुनै वैचारिक मुद्दाका आधारमा नभई व्यक्तिगत टकरावको उत्पत्ति हुँदा विभाजनको पीडा झेल्ने नेपालका सीमित राजनीतिक दलमा पूर्वपञ्चहरूको पार्टी राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले बदनामी कमाउँदै आएको छ । विभाजन र एकताको अनेक अभ्यास गरिसकेको सो पार्टी पछिल्लो समय फेरि एकताको सूत्रमा बाँधिएको छ । पछिल्लो समय तीन समूहमा विभाजित राप्रपा केही दिनपूर्व...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

फरक स्वरध्वनि

तीन दशकयता कविता–कर्म र साधनामै व्यस्त छन्, वीरु बाङ्देल । सिक्किमका बासिन्दा बाङ्देलले नेपाली भाषामा उम्दा काव्य सिर्जना गरेर पृथक पहिचान बनाउँदै आएका छन् । कवितालाई नै लेखनको मूल विषय बनाएका उनले आजको समाज र राजनीतिक परिस्थितिहरूको भित्री यथार्थको अभिव्यक्ति धेरै नै प्रभावशाली ढंगले पस्किँदै आएका छन् । उनको पछिल्लो...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा

  • चिरायुको कर्जा फाइल किन गायब ?

    काठमाडौं । पदीय दुरुपयोगको चरम नमुना हेर्नुपरे नेपाल राष्ट्र बैंकका डेपुटी गभर्नर चिन्तामणि सिवाकोटीले आफू पदमा रहँदा गरेका अनियमित कार्यहरू हेरे पुग्छ । विगतमा आफूले गरेका अनियमित कार्यहरूबाट सफाइ पाएको दाबी सिवाकोटीले गरे पनि कतिपय कसुरमा भने उनीमाथि कारबाही भएको छैन । डेपुटी गभर्नर भएपछि सिवाकोटीले चिरायु अस्पतालको कर्जा प्रवाह...
  • म्याट्रेस खरिदको १५ करोड फ्रिज हुने खतरा

    काठमाडौं । सरकारले दिएको पैसा समयमा नै खर्च गर्न नसक्दा नेपाल प्रहरीको म्याटेस खरिदका लागि छुट्याएको १५ करोड ४० लाख रुपैयाँ फ्रिज हुने अवस्था देखिएको छ । आर्थिक वर्ष सकिन अब चार महिना मात्र बाँकी छ । यो चार महिनामा नेपाल प्रहरीले खरिद गर्न सक्ने अवस्था नरहेको बताइन्छ । यो...
  • मुद्दती खाताको परिचय नै फे¥यो एनआईसीले

    काठमाडौं । एनआईसी एसिया बैंकले मुद्दती खातामा उच्च ब्याजदर सँगै २१ लाख रुपैयाँसम्मको बिमा सुविधा पनि दिँदै आएको छ । सर्वाधिक उच्च ब्याजदर पाइने खाताका रूपमा चिनिएको मुद्दती निक्षेप खातामा एनआईसी एसिया बैंकले न्यु सुपर चामत्कारिक मुद्दती निक्षेप खाता खोलेकै आधारमा बिमा सुविधा पनि थप गरेको हो । यसअघि विभिन्न...