30th May 2020, Saturday

E-budhabar
Header Right Side NTC Advertisement

खिचडीमय स्वाद

कलाकर्मी हुन् भरत महर्जन । उनले लामो समयदेखि कला–कर्मलाई पछ्याउँदै आएका छन् । नाटक, सिनेमालगायत विधाको दखल छ, उनलाई । कलाकर्मका साथै जीवन बाँच्न उनले चिकित्सा क्षेत्रसँग सम्बद्ध पेसालाई पनि अपनाएका छन् । काठमाडौं उपत्यकाको मध्यभाग इच्छुमती किनारमा जन्मिएका उनले सानैदेखि संघर्षका रूपरेखाहरू कोर्न भ्याए । महर्जनकृत ‘यात्रा’मा उनको जीवन भोगाइका अनेक बान्कीहरू देखिन्छन् ।
जीवनको साढे चार दशक यात्रा छिचोलिसकेका उनले ‘यात्रा’ मा आफ्नो संघर्षका गाथाहरूलाई मिहीन रूपले कोट्याएका छन् । तत्कालीन समाज अन्धविश्वास र रुढिवादी सोच र चिन्तनले ग्रस्त थियो । समाजको प्रभाव परिवारभित्र नपर्ने प्रश्नै रहेन । उनले पनि सामाजिक अन्धविश्वासको सिकार हुनुप¥यो, जन्मिएको क्षणदेखि नै । औंसीको दिन जन्मिएको हुँदा उनीप्रति परिवारले हेर्ने दृष्टिकोण नै अलग रह्यो । अर्थात्, औंसीको दिन जन्मिएका मानिस अभागी हुन्छन् भन्ने मान्यताले जरा गाडिरहेको समाजमा उनले कथित ‘भाग्यमानी’को ट्याग झुन्ड्याउन पाएनन् ।
‘आमासँगको यात्रा’मा आमासँगको सामीप्यका अनेक झलकहरू पस्किएका छन् । एकपछि अर्को बिमारीको सिकार भएका आमाको उपचारमा आफूले देखाएको तन्मयतालाई उनले एक–एक गरी केलाएका छन् । आमाको उपचारका निम्ति ६ महिनासम्म अस्पतालमा बस्दाका अनुभव होस् वा आमाको मृत्युपछि इच्छुमतीमा पिण्ड सेलाउँदा पाएको हन्डर होस्, सबै क्षणलाई उनले मसिनो गरी उनेका छन् । आमाको काजकिरियामा बसेको बेला इच्छुमतीमा पिण्ड सेलाउँदा नदीलाई फोहोर तुल्याएको अभियोगमा, छिमेकीहरूको लहलहैमा लागेर कथित सफाइ–अभियन्ताहरूले दिएको मानसिक यातनाबारे पनि उनले सपाट रूपले बयान गरेका छन् ।
‘जलबिन्दुको भण्डार’मा भने उनले आफूले वंशाणुगत रूपमै जलबिन्दुको समस्या झेलिरहेको पक्षलाई उजागर गर्न चाहेका छन् । ‘सहयात्रा’ भने उनको नभई उनका जीवनसाथीको कथा हो । इच्छुमतीकै आसपासमा हुर्किएकी उनकी पत्नीको कथा–व्यथा यो अध्यायमा समेटिएको छ । ‘कथा काँचो माटोको’ चाहिँ उपत्यकाको प्राचीन दैलो उघार्ने कथा हो । उनले यो अध्यायमा आफ्नो संस्मरणभन्दा पनि उपत्यकाका जमिनलाई उर्वर तुल्याउन किसानहरूले भूतलबाट कसरी मलिलो ठानिने काँचो माटो निकालिन्थ्यो भन्नेबारे उल्लेख गरेका छन् । उनी लेख्छन्, ‘पहेंलो माटोपछि पृथ्वीभित्र पुरिएर बनेका पुराना वनस्पति तथा पातपतिंगरसहितको काँचो माटो (कँचा) भेटिन्थ्यो । यो माटोलाई संकलन गरी खेतबारीमा हालिन्थ्यो । जैविक खेतीका लागि यो काँचो माटो निकै उपयोगी मानिन्थ्यो । यही काँचो माटोको भरमा रोपनीका रोपनी खेती गरिन्थ्यो ।’
‘भैमालवासीको कथा’ भने वर्तमानको त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल बन्नुअघि र त्यसपछि त्यो ठाउँबाट विस्थापित भएकाहरूको विवरणमा आधारित छ । उक्त विमानस्थल बन्ने क्रममा मानिसहरू कसरी विस्थापित भए भन्नेबारे विवरण त समेटिएको छ नै, त्यसले विस्थापित परिवार र समुदायले कालान्तरसम्म भोगेका वर्णन पनि समेटिएको छ । महर्जनको यो पुस्तक उनले उल्लेख गरेजस्तै ‘अनुभवहरूको सँगालो’ बनेको त छ नै, त्योभन्दा पनि धेरै उनले जीवनयात्रामा भोगेका, सुनेका कथाव्यथाहरूलाई इमानदारीपूर्वक समेट्ने प्रयत्नमा तल्लीन भएको देखिन्छ । साँच्चै अनेक स्वादले युक्त खिचडीजस्तै बन्न पुगेको छ– ‘यात्रा’ ।
मूलतः लेखक महर्जनले ‘यात्रा’मा आफ्नो जीवनले पहिल्याएका सुखद–दुःखद यात्राहरू मात्र समेटेका छैनन्, उपत्यकाको सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक, राजनीतिकलगायत परिदृश्यहरूलाई समेत मिहीन रूपमा जिल्याउने कार्य गरेका छन् । उनको यो जिल्याइमा झारहरू पन्छिएका छन् र बालीहरूले सप्रिने अवसर पाएका छन् । यद्यपि, भाषिक सम्पादनमा ध्यान नपु¥याउँदा भने बासमती चामलको भात खाँदा दाँतमा ढुंगा लागेजस्तो महसुस हुन्छ । भाषागत त्रुटिलाई निमिट्यान्न पार्नेतिर ध्यान दिए झनै राम्रो हुने देखिन्थ्यो ।
कृति ः यात्रा
विधा ः संस्मरण
लेखक ः भरत महर्जन
प्रकाशक ः सर्वनिदान क्लिनिक, काठमाडौं
पृष्ठ ः १०६
मूल्य ः २००।–

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

  • प्रदेश प्रमुखकसँग राष्ट्रपति रुष्ट

    काठमाडौं । संवैधानिक भूमिका र पदीय मर्यादालाई बिर्सिंदै राजनीतिक दलका प्रमुखको निवासमा पुगेर मागपत्र पेस गरेको सूचना पाएपछि राष्ट्रपति विद्या भण्डारी प्रदेश प्रमुखहरूसँग रुष्ट भएकी छन् । प्रदेश प्रमुखहरूको त्यस्तो कदमले लज्जाबोध गराएको भन्दै संविधानविद्ले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् भने आमनागरिकसमेत आक्रोशित भएका छन् । प्रसंग गत २ गतेको हो...
  • रोकिएन हायातको मनपरी

    काठमाडौं । २७ वर्षअघि अर्थात् २०४९ सालदेखि आफूखुुसी गर्दै आएको तारागाउँ रिजेन्सी होटल्स लिमिटेडको मनपरी अझै रोकिएको छ । होटलले फेरि आफूखुसी सम्पत्ति तथा दायित्व मूल्यांकन (डीडीए) गराउने चलखेल सुरु गरेको छ । घाटा देखाउँदै नेपाल सरकारको लगानी ३९.६७ प्रतिशतबाट घटेर ९.०१ प्रतिशत घटाएको हायातले फेरि चलखेल सुरु गरेको हो...
  • दलाली गर्दै, पुरस्कार दिँदै

    काठमाडौं । साहित्यका नाममा दलाली गर्नेहरूको हामीकहाँ कमी छैन । लामो समयदेखि विभिन्न शक्तिकेन्द्र र व्यक्तिहरूलाई प्रभावमा पारेर साहित्यकै नाममा दलाली गर्दै आएको नइ प्रकाशनले राखेका विभिन्न पुरस्कारहरूको स्रोतहरू के हुन् भन्नेचाहिँ अहिलेसम्म गुपचुप नै देखिन्छ । नरेन्द्रराज प्रसार्इं र इन्दिरा प्रसाईंले दुई दशकअघि स्थापना गरेको नइ प्रकाशनले हरेक व्यवस्था...

चक्रपथ

बीजकोयाका हाकिमको यो हर्कत

काठमाडौं । प्रजनन पिँढी बीजकोया स्रोत केन्द्र बन्दीपुर तनहुँका हाकिम शंकरप्रसाद न्यौपानेको चर्तिकलाले सीमा नाघेको छ । अवकाशको केही महिना बाँकी रहँदा वरिष्ठ बाली संरक्षण अधिकृतको हैसियतमा रहेका उनले अनियमिता र भ्रष्टाचारको शृंखला नै चलाएको भन्दै सर्वत्र गुनासो आएको छ । माहुरी, च्याउ, रेशम खेतीलगायत बालीको विकास, विस्तार र अनुसन्धानसमेतको...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

‘गीता’ को राजनीति

कुनै वैचारिक मुद्दाका आधारमा नभई व्यक्तिगत टकरावको उत्पत्ति हुँदा विभाजनको पीडा झेल्ने नेपालका सीमित राजनीतिक दलमा पूर्वपञ्चहरूको पार्टी राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले बदनामी कमाउँदै आएको छ । विभाजन र एकताको अनेक अभ्यास गरिसकेको सो पार्टी पछिल्लो समय फेरि एकताको सूत्रमा बाँधिएको छ । पछिल्लो समय तीन समूहमा विभाजित राप्रपा केही दिनपूर्व...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

फरक स्वरध्वनि

तीन दशकयता कविता–कर्म र साधनामै व्यस्त छन्, वीरु बाङ्देल । सिक्किमका बासिन्दा बाङ्देलले नेपाली भाषामा उम्दा काव्य सिर्जना गरेर पृथक पहिचान बनाउँदै आएका छन् । कवितालाई नै लेखनको मूल विषय बनाएका उनले आजको समाज र राजनीतिक परिस्थितिहरूको भित्री यथार्थको अभिव्यक्ति धेरै नै प्रभावशाली ढंगले पस्किँदै आएका छन् । उनको पछिल्लो...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा

  • चिरायुको कर्जा फाइल किन गायब ?

    काठमाडौं । पदीय दुरुपयोगको चरम नमुना हेर्नुपरे नेपाल राष्ट्र बैंकका डेपुटी गभर्नर चिन्तामणि सिवाकोटीले आफू पदमा रहँदा गरेका अनियमित कार्यहरू हेरे पुग्छ । विगतमा आफूले गरेका अनियमित कार्यहरूबाट सफाइ पाएको दाबी सिवाकोटीले गरे पनि कतिपय कसुरमा भने उनीमाथि कारबाही भएको छैन । डेपुटी गभर्नर भएपछि सिवाकोटीले चिरायु अस्पतालको कर्जा प्रवाह...
  • म्याट्रेस खरिदको १५ करोड फ्रिज हुने खतरा

    काठमाडौं । सरकारले दिएको पैसा समयमा नै खर्च गर्न नसक्दा नेपाल प्रहरीको म्याटेस खरिदका लागि छुट्याएको १५ करोड ४० लाख रुपैयाँ फ्रिज हुने अवस्था देखिएको छ । आर्थिक वर्ष सकिन अब चार महिना मात्र बाँकी छ । यो चार महिनामा नेपाल प्रहरीले खरिद गर्न सक्ने अवस्था नरहेको बताइन्छ । यो...
  • मुद्दती खाताको परिचय नै फे¥यो एनआईसीले

    काठमाडौं । एनआईसी एसिया बैंकले मुद्दती खातामा उच्च ब्याजदर सँगै २१ लाख रुपैयाँसम्मको बिमा सुविधा पनि दिँदै आएको छ । सर्वाधिक उच्च ब्याजदर पाइने खाताका रूपमा चिनिएको मुद्दती निक्षेप खातामा एनआईसी एसिया बैंकले न्यु सुपर चामत्कारिक मुद्दती निक्षेप खाता खोलेकै आधारमा बिमा सुविधा पनि थप गरेको हो । यसअघि विभिन्न...