4th July 2020, Saturday

E-budhabar
Header Right Side NTC Advertisement

संघीयता कार्यान्वयनमा सकस

मुलुक प्रादेशिक संरचनामा गएको लामो समय बितिसक्दा पनि संघीय र प्रदेश सरकारबीचको द्वन्द्व अझैसम्म निरूपण हुन सकेको छैन । संघीय र प्रदेश सरकारबीचको अन्तरविरोध बेलाबखत सतहमा आउने गरेको पाइन्छ । कतिपय कानुन निर्माणमा संघीय सरकारले तत्परता नदेखाउँदा प्रदेश सरकारले नियमसम्मत रूपमा काम गर्न पाइरहेका छैनन् । कानुन निर्माणमा तत्परता देखाएर प्रदेश सरकारले सञ्चालनमा सहजता ल्याउन प्रदेश सरकारले संघीय सरकारलाई पटकपटक अनुनय गर्दा पनि त्यो दिशातिर कुनै प्रगति हुन सकेको देखिँदैन ।
सात प्रदेश सरकारमध्ये ६ वटामा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी नेतृत्वको सरकार छ । संघीय सरकार आफ्नै पार्टीको नेतृत्वको रहे पनि प्रदेश सरकार प्रमुखहरूले संघीय सरकारसँग बेलाबखत गुनासा र असन्तुष्टिका पोकापन्तुराहरू खोल्न भने छाडेका छैनन् । खासगरी कानुन निर्माणमा देखाइरहेको ढिलासुस्तीप्रति प्रदेश सरकारहरू असन्तुष्ट त छ नै, साथै प्रदेश सरकारलाई अधिकार दिनबाट संघीय सरकारले अझै आनाकानी गरिरहेको हो कि भन्ने आशंकाको घेरामा पनि प्रदेश सरकार उभिएको प्रतीत हुन्छ ।
प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले पनि बेलाबखत प्रदेश सरकारका मुख्यमन्त्रीहरूलाई निम्त्याएर प्रदेश सरकारका कठिनाइहरू सुन्ने अभिरुचि नदेखाएका होइनन् । प्रधानमन्त्रीसँगको सामूहिक भेटमा प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरूले पनि आफ्ना कठिनाइहरू बताएर मन हलुंगोसमेत तुल्याउँदै आएका छन् । तर, प्रधानमन्त्री–मुख्यमन्त्रीहरूको भेट, संवाद र अन्तक्र्रियाले पनि प्रदेश सरकारको असन्तुष्टिको खाडललाई पुर्न सकिरहेको छैन । आखिर प्रदेश सरकार सञ्चालनमा देखिइरहेका कानुनी समस्या र कठिनाइहरूलाई नहटाएसम्म प्रदेश सरकारहरू निर्वाध रूपले सञ्चालन हुन सक्दा पनि सक्दैन र त्यसका निम्ति संघीय सरकार नै बाधक बन्दै आइरहेको निश्चित छ ।
केही समयपूर्व संघीय सरकार र २ नम्बर प्रदेश सरकारबीचको अन्तरद्वन्द्व सतहमा नै उत्रिएको थियो । आवश्यक कानुन निर्माणमा संघीय सरकारले चासो नदेखाएपछि सो प्रदेश सरकारले बेग्लै कानुन बनाएर सञ्चालनमा ल्याउने तयारी थालेको थियो र संसद्मा निजामती कर्मचारी ऐन पेससमेत गरेको थियो । सो प्रदेशमा नेकपा नेतृत्वको सरकार छैन । समाजवादी पार्टी र राष्ट्रिय जनता दलको मिलेमतोमा सो प्रदेशमा सरकार सञ्चालित हुँदै आइरहेको छ । तर प्रदेश सरकारले आफैंले कानुन मस्यौदा गरेर छलफलका लागि संसदमा पेस गरेपछि त्यो विषय संघीय सरकारका निम्ति टाउको दुखाइको विषय बन्न पुगेको थियो । त्यसपछि संघीय सरकारले सो प्रदेशको सरकारलाई सम्पूर्ण कानुनहरू चाँडै नै निर्माण हुने आश्वासन दिएर संसद्मा पेस गरेको ऐन फिर्ता लिन आग्रह गरेको थियो । प्रदेश सरकारले पनि संघीय सरकारको आग्रहलाई शिरोधार्य गर्दै संसदमा पेस गरेको ऐन फिर्ता लिएर संघीय सरकारले चाँडै नै आवश्यक कानुनहरू ल्याउने प्रतीक्षा गरेको थियो । तर, संघीय सरकारले २ नम्बर प्रदेश सरकारलाई थुम्थुम्याएको लामो समय बितिसक्दा पनि सरकार अझै कानुन निर्माणमा अग्रसर देखिएको छैन ।
संघीयतालाई कार्यान्वयन गर्न ऐन, कानुनहरूको आवश्यकताबोधबारे खासै उल्लेख गरिरहनुपर्ने विषय होइन । तर अझै पनि प्रदेश निजामती सेवासम्बन्धी कानुन, प्रदेश प्रहरी ऐन, लोकसेवा आयोग, सञ्चारमाध्यमसम्बन्धी व्यवस्थालगायत ऐन, कानुनहरू निर्माणमा ढिलाइ भइरहेको छ । यस्ता साझा कानुन नबन्दा कर्मचारी, प्रहरी परिचालनमा बेलाबखतमा समस्या उत्पन्न हुने र लोकसेवा आयोगको व्यवस्था नहुँदा प्रदेश सरकारहरूले कर्मचारी भर्ना गरेर आफ्नो कार्यलाई चुस्त–दुरुस्त पार्न सकिरहेका छैनन् ।
प्रदेश सरकारले कानुन बनाउँदा संघीय सरकार र स्थानीय तहसँग समन्वय गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि देखिन्छ । किनभने, प्रदेश सरकारले हरेक विषयमा संघीय सरकार र स्थानीय तहसँग समन्वय गर्नैपर्छ । यी दुई तहसँग समन्वय नगर्दा संघीयता कार्यान्वयनमा समस्या उत्पन्न हुने निश्चितप्रायः छ । तर, ऐन–कानुन निर्माण नहुँदा प्रदेश सरकारले संघीय र स्थानीय तहसँग आवश्यक समन्वय गर्न सकिरहेको देखिँदैन । जति–जति प्रदेश सरकार अल्मल र अन्योलको स्थितिमा रहन्छ, तबसम्म संघीयता कार्यान्वयनको पाटो ओझेलमा पर्ने देखिन्छ । प्रदेश सरकारलाई अन्योलको स्थितिबाट मुक्त तुल्याउने उपाय नै आवश्यक ऐन, कानुन निर्माण गरेर सरकार सञ्चालनलाई चुस्त र सुचारु तुल्याउनु नै हो । अरू विकल्प देखिँदैन । तसर्थ, कलिलो संघीयतालाई गोडमेल गरेर हुर्काउने हो भने प्रदेश सरकारलाई निर्बाध रूपले सञ्चालन हुन दिने ऐन–कानुनहरू निर्माणमा ढिलाइ गर्नु उपयुक्त देखिँदैन । प्रदेशको ऐन, कानुनहरू निर्माणमा संघीय सरकारले तत्परता लिनु आवश्यक देखिन्छ ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

  • प्रदेश प्रमुखकसँग राष्ट्रपति रुष्ट

    काठमाडौं । संवैधानिक भूमिका र पदीय मर्यादालाई बिर्सिंदै राजनीतिक दलका प्रमुखको निवासमा पुगेर मागपत्र पेस गरेको सूचना पाएपछि राष्ट्रपति विद्या भण्डारी प्रदेश प्रमुखहरूसँग रुष्ट भएकी छन् । प्रदेश प्रमुखहरूको त्यस्तो कदमले लज्जाबोध गराएको भन्दै संविधानविद्ले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् भने आमनागरिकसमेत आक्रोशित भएका छन् । प्रसंग गत २ गतेको हो...
  • रोकिएन हायातको मनपरी

    काठमाडौं । २७ वर्षअघि अर्थात् २०४९ सालदेखि आफूखुुसी गर्दै आएको तारागाउँ रिजेन्सी होटल्स लिमिटेडको मनपरी अझै रोकिएको छ । होटलले फेरि आफूखुसी सम्पत्ति तथा दायित्व मूल्यांकन (डीडीए) गराउने चलखेल सुरु गरेको छ । घाटा देखाउँदै नेपाल सरकारको लगानी ३९.६७ प्रतिशतबाट घटेर ९.०१ प्रतिशत घटाएको हायातले फेरि चलखेल सुरु गरेको हो...
  • दलाली गर्दै, पुरस्कार दिँदै

    काठमाडौं । साहित्यका नाममा दलाली गर्नेहरूको हामीकहाँ कमी छैन । लामो समयदेखि विभिन्न शक्तिकेन्द्र र व्यक्तिहरूलाई प्रभावमा पारेर साहित्यकै नाममा दलाली गर्दै आएको नइ प्रकाशनले राखेका विभिन्न पुरस्कारहरूको स्रोतहरू के हुन् भन्नेचाहिँ अहिलेसम्म गुपचुप नै देखिन्छ । नरेन्द्रराज प्रसार्इं र इन्दिरा प्रसाईंले दुई दशकअघि स्थापना गरेको नइ प्रकाशनले हरेक व्यवस्था...

चक्रपथ

बीजकोयाका हाकिमको यो हर्कत

काठमाडौं । प्रजनन पिँढी बीजकोया स्रोत केन्द्र बन्दीपुर तनहुँका हाकिम शंकरप्रसाद न्यौपानेको चर्तिकलाले सीमा नाघेको छ । अवकाशको केही महिना बाँकी रहँदा वरिष्ठ बाली संरक्षण अधिकृतको हैसियतमा रहेका उनले अनियमिता र भ्रष्टाचारको शृंखला नै चलाएको भन्दै सर्वत्र गुनासो आएको छ । माहुरी, च्याउ, रेशम खेतीलगायत बालीको विकास, विस्तार र अनुसन्धानसमेतको...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

‘गीता’ को राजनीति

कुनै वैचारिक मुद्दाका आधारमा नभई व्यक्तिगत टकरावको उत्पत्ति हुँदा विभाजनको पीडा झेल्ने नेपालका सीमित राजनीतिक दलमा पूर्वपञ्चहरूको पार्टी राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले बदनामी कमाउँदै आएको छ । विभाजन र एकताको अनेक अभ्यास गरिसकेको सो पार्टी पछिल्लो समय फेरि एकताको सूत्रमा बाँधिएको छ । पछिल्लो समय तीन समूहमा विभाजित राप्रपा केही दिनपूर्व...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

फरक स्वरध्वनि

तीन दशकयता कविता–कर्म र साधनामै व्यस्त छन्, वीरु बाङ्देल । सिक्किमका बासिन्दा बाङ्देलले नेपाली भाषामा उम्दा काव्य सिर्जना गरेर पृथक पहिचान बनाउँदै आएका छन् । कवितालाई नै लेखनको मूल विषय बनाएका उनले आजको समाज र राजनीतिक परिस्थितिहरूको भित्री यथार्थको अभिव्यक्ति धेरै नै प्रभावशाली ढंगले पस्किँदै आएका छन् । उनको पछिल्लो...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा

  • चिरायुको कर्जा फाइल किन गायब ?

    काठमाडौं । पदीय दुरुपयोगको चरम नमुना हेर्नुपरे नेपाल राष्ट्र बैंकका डेपुटी गभर्नर चिन्तामणि सिवाकोटीले आफू पदमा रहँदा गरेका अनियमित कार्यहरू हेरे पुग्छ । विगतमा आफूले गरेका अनियमित कार्यहरूबाट सफाइ पाएको दाबी सिवाकोटीले गरे पनि कतिपय कसुरमा भने उनीमाथि कारबाही भएको छैन । डेपुटी गभर्नर भएपछि सिवाकोटीले चिरायु अस्पतालको कर्जा प्रवाह...
  • म्याट्रेस खरिदको १५ करोड फ्रिज हुने खतरा

    काठमाडौं । सरकारले दिएको पैसा समयमा नै खर्च गर्न नसक्दा नेपाल प्रहरीको म्याटेस खरिदका लागि छुट्याएको १५ करोड ४० लाख रुपैयाँ फ्रिज हुने अवस्था देखिएको छ । आर्थिक वर्ष सकिन अब चार महिना मात्र बाँकी छ । यो चार महिनामा नेपाल प्रहरीले खरिद गर्न सक्ने अवस्था नरहेको बताइन्छ । यो...
  • मुद्दती खाताको परिचय नै फे¥यो एनआईसीले

    काठमाडौं । एनआईसी एसिया बैंकले मुद्दती खातामा उच्च ब्याजदर सँगै २१ लाख रुपैयाँसम्मको बिमा सुविधा पनि दिँदै आएको छ । सर्वाधिक उच्च ब्याजदर पाइने खाताका रूपमा चिनिएको मुद्दती निक्षेप खातामा एनआईसी एसिया बैंकले न्यु सुपर चामत्कारिक मुद्दती निक्षेप खाता खोलेकै आधारमा बिमा सुविधा पनि थप गरेको हो । यसअघि विभिन्न...