25th August 2019, Sunday

E-budhabar
Header Right Side NTC Advertisement

काठमाडौंका चुलीहरूको गाइड



काठमाडौं उपत्यकालाई समृद्ध तुल्याउने अजस्र स्रोतहरू हुन्– वरिपरिका डाँडाहरू । उपत्यकावरिपरिका हरियाली वनजंगलले स्वच्छ हावा दिएको छ, पानी दिएको छ र सुन्दरता प्रदान गरेको छ । उपत्यकावासीका निम्ति हरेक हिसाबले गुणकारी ती अग्ला चुलीहरूमा पाइला टेक्न पाए कस्तो हुन्थ्यो ? कुनै दिन यस्तै उत्सुकता भित्रिन्छ– नियात्राकार जय छाङ्छाभित्र । त्यो उत्सुकतालाई उनले व्यवहारमा उतारेरै छाड्छन् । ‘पैदलै काठमाडौंका चुलीहरू’ छाङ्छाको नयाँ नियात्रा–कृति त्यही उत्सुकताको परिणाम हो ।
सदैव हरियाली आवरणमा देखिने काठमाडौंवरिपरि चुलीहरू देखेर छाङ्छा असाध्यै मुग्ध हुन्छन् । ती चुलीहरूमा पैताला बिसाउने रहरलाई उनी भावुकताको पोखरीमा डुबुल्की मार्दै यसरी कथ्छन्, ‘पहाड र प्रकृतिसँग अत्यन्त घनिष्ठ सम्बन्ध रहेको थियो मेरो बाल्यकालमा । किनकि अग्लाहोचा पहाडहरू मेरा आफन्तजस्ता थिए । रूखबिरुवा मेरा दाजुभाइजस्ता लाग्थे । सानातिना पोथ्राहरू भाइभतिजाजस्ता लाग्थे । ऐंसेलु, वर, बयर, कटुस आदि हजुरआमा, आमा तथा दिदीबहिनीजस्ता लाग्थे पहाडमा हुर्किंदा ।’
चुलीहरू उक्लिने र झर्ने क्रममा छाङ्छासँग कहिले एकाध सहयात्री हुन्छन् भने कहिले बाक्लो समूह नै । नगरकोट जाँदा उनीसँगै एकजना मात्रै सहयात्री हुन्छन् तर रानीकोट जाँदा भने ठूलै डफ्फाको साथ पाउँछन् । पुस्तकमा उनले नगरकोटको यात्रा गर्दादेखिका प्रसंगबाट सुरु गरेका छन् । त्यसपछि साँगा भन्ज्याङबाट आशापुरेश्वर छिचोल्दै रानीकोट दरबारसम्म पुग्दाका रमाइला सन्दर्भहरूलाई उप्काएका छन् । उपत्यकाको अग्लो शिखर फुलचोकी, त्यहीआसपासको लाँकुरी भन्ज्याङ, गोदावरी पुग्दाका अनुभूति त समेटिएका छन् नै, दक्षिणी भेगको चन्द्रागिरि, भालेश्वर पर्वत शृंखला उक्लिँदाका आनन्ददायक क्षणहरू पनि पुस्तकमा पढ्न सकिन्छ ।
तुलनात्मक रूपमा उपत्यकाका होचा पर्वतहरू नागढुंगा, भीमढुंगा र दहचोकको शिखर टेकेका छाङ्छाले हलचोक हुँदै जामाचोसम्म छिचोल्दाका अनुभवलाई पनि टिपेका छन् । काठमाडौंको उत्तरी दिशातिर अवस्थित शिवपुरी, वाग्द्वार, तारेभीर, सुन्दरीजल, बुढानीलकण्ठ र मणिचुड पर्वतमालासम्म पुग्दाका क्षणलाई पनि उनले सुन्दर तरिकाले उतारेका छन् ।
काठमाडौंका चुलीहरू टेक्ने क्रममा नियात्राकार छाङ्छाले ती चुलीहरू टेक्ने ध्येय मात्र सँगालेका छैनन्, आफूले पाइला बिसाएका थलोहरूको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र प्राकृतिक महŒवको पनि कुनै कन्जुस्याइँ नगरी वर्णन गरेका छन् । ती भेगमा कुन जातिका मानिस बसोबास गर्छन्, उनीहरूको रहनसहन कस्तो छ, उनीहरूको सांस्कृतिक पक्षहरू के–कस्ता छन्, छोटो अवधिमै यस्ता पक्षहरूको अध्ययन गर्न पनि उनले चाहेका छन् । यात्राको क्रममा भेटिएका स्थानीयवासीसँग त्यो ठाउँको विशेषता, जातीय उपस्थिति, रहनसहन बुझ्न उनी र उनका सहयात्रीहरू उत्सुक रहन्छन् । त्यसो त कुनै ठाउँको बखान छाट्न पनि उनी तत्पर भइहाल्छन्, ‘आरु फुलेको छ बारीमा । आरु फुलेको देख्नासाथ माइत गएकी चेलीहरू घर फर्कने बेला भएछ भनें गफगाफकै क्रममा मैले । हो त नि, भन्दै सही थप्नुभयो साथीहरूले । बायाँतिरको जंगलमा खस्रुका रूखहरू छन् । हिँड्ने बाटोमा केही ठाउँमा सिँढीहरू छन् । अलिक चौरजस्तोमा बुकी फूल पनि फुलेका छन्, पाखा सेतै हुनेगरी ।’
छोटा र मीठा वाक्य–गठन, भाषामा मीठासपन, हिमाली नदीझैं सलल बगेको प्रस्तुतिले पठनीयतामा कुनै व्यवधान आउँदैन । अझ ठाउँहरूको कलात्मक बखान, स्थानीयहरूसँगको संवाद र समाज र संस्कृतिलाई बुझ्ने उत्सुकताजस्ता पक्षहरूले पुस्तकलाई झनै सिंगारपटार तुल्याएको छ । ‘पैदलै काठमाडौंका चुलीहरू’ पढ्दा नियात्राकार छाङ्छा र उनका सहयात्रीहरूले मात्र होइनन्, पाठक स्वयंले नै ती ठाउँहरूमा पुगेका अनुभूत गर्छन् ।
कृति ः पैदलै काठमाडौंका चुलीहरू
विधा ः नियात्रा
नियात्राकार ः जय छाङ्छा
प्रकाशक ः हिमालय बुक स्टल
पृष्ठ ः २७७
मूल्य ः रु.४२५।–

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

चक्रपथ

नेकपामा कुन नेतालाई के जिम्मेवारी ?

ShareTweet काठमाडौं । नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) को गत शनिबार र आइतबार बसेको सचिवालय बैठकले पार्टीका केन्द्रीय विभागहरूको प्रमुख तथा उपप्रमुख र जनवर्गीय संगठनका- ...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

निभ्यो समृद्ध ज्ञान–पुञ्ज

ShareTweet नेपाली भाषा, साहित्य, संस्कृति, दर्शन र पत्रकारिता जगत्का मनिषि मदनमणि दीक्षितको दुःखद अवसानले पूर्वीय दर्शन र चिन्तन परम्पराको क्षेत्रमा शून्यता प्रतीत- ...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

‘मित्रताको आकाश’मा इन्द्रधनुषी विम्ब

ShareTweet पूर्वरंग संस्कृत साहित्यको नीतिवचनमा एउटा भनाइ छ– संसार विषवृक्षस्य द्वेफले अमृतोपमे । काव्यामृत रसास्वाद संलाप सज्जनैः सह ।। नीतिवचन संग्रह ६।७ अर्थात्- ...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा