11th July 2020, Saturday

E-budhabar
Header Right Side NTC Advertisement

नेकपा एकताको रासायनिक आयाम

नेकपा एकताको रासायनिक आयाम

सत्तारूढ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) को एकताले नेपालको राजनीतिमा ऐतिहासिक तरंग पैदा गरे पनि पार्टी जीवन अपेक्षाकृत सहज र सरल बाटोमा हिँडिरहेको छैन । एकता प्रक्रियाका मुख्य तीन आयामहरूको सन्तुलित सम्बोधन गर्न नसक्दा एकताले पूर्णता र परिपक्वता प्राप्त गर्न सकेको छैन । पार्टी एकताले पूर्णतः नपाउँदा पार्टीले नेतृत्व गरिरहेको सरकारको कामकारबाहीको प्रभावकारितामा समेत गम्भीर प्रश्नहरू उठ्न थालेका छन् । निष्कलंक र भिजन भएका प्रधानमन्त्री, योग्य मन्त्री र भीमकाय ‘क्षेत्रफल’ भएको पार्टी हुँदा यस्तो देखिनु आश्चर्यजनक छ ।
(क) सांगठनिक एकता
नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) को एकता प्रक्रिया अझै टुंगिएको छैन । जिल्ला र जनवर्गीय संगठनको केन्द्रको नेतृत्व टुंगए पनि त्यसको समग्र व्यवस्थापन हुन सकेको छैन । कतिपय जनवर्गीय संगठनको केन्द्रीय कमिटीको नाम सार्वजनिक गर्न सकिएको छैन भने धेरै जिल्ला कमिटीका विवादहरू यथावत् छन् । अधिकांश स्थानीय तहको पार्टी संरचनाले अन्तिम रूप पाएकै छैन । साँचो अर्थमा एकता प्रक्रियाले खुट्टा टेकिसकेको छैन । केन्द्र र प्रदेश जिल्ला जोड्ने कडीका रूपमा रहेको केन्द्रीय कमिटीका सदस्यहरूको कार्यविभाजन अहिलेसम्म हुन सकेको छैन । जनसंगठनका आधारभूत तहका संरचनाहरू निर्माण भइसक्न अझै कति समय लाग्ने हो यकिन छैन । तत्कालीन एमाले र तत्कालीन माओवादी केन्द्रका प्रवासी संगठनहरूको सांगठनिक एकता प्रक्रिया पनि त्यही हालतमा छ । केन्द्रमा सञ्चालित करिब तीन दर्जन विभागहरू र केन्द्रीय निकायहरूको एकीकृत संरचना बन्न अझै निकै समय लाग्ने देखिन्छ । अर्थात प्रधानमन्त्री तथा पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले १५ दिनभित्र सबै सांगठनिक एकता टुंगिने बताए पनि पार्टीको समग्र जीवन सञ्चालन हुन कम्तीमा ६ महिना लाग्ने देखिन्छ । नेपालको इतिहासमै हालसम्मकै ठूलो एकता भएकाले पनि यसमा समय लाग्नु स्वाभाविक मान्न सकिन्छ । यो बिल्कुल व्यक्तिको नाफा घाटाको विषय नभई सिंगो राष्ट्रको अग्रगति र समृद्धिका लागि हो भन्ने भावनाले सबैले काम गरे निःसन्देह एकता प्रक्रियामा तीव्रता आउँछ भन्न सकिन्छ ।
(ख) वैचारिक एकता
पार्टी एकताको घोषणा गर्ने बखतमा तत्कालीन एमालेले मार्गदर्शक सिद्धान्तका रूपमा मान्दै आएको जनताको बहुदलीय जनवादका सम्पूर्ण विशेषताहरूलाई नेकपाले पनि आफ्नो कार्यक्रमिक विशेषताका रूपमा मान्ने र कार्यक्रमको नामचाहिँ जनताको जनवाद राख्ने भन्ने सहमति भए पनि सोहीबमोजिमको राजनीतिक प्रतिवेदन अहिलेसम्म प्रकाशन हुन सकेको छैन । बीचबीचमा विचारसम्बन्धी विवादहरू शीर्ष तहमै देखिने गरेका छन् । प्रधानमन्त्री तथा पार्टी अध्यक्ष केपी ओली र ईश्वर पोखरेललगायत केही शीर्ष नेताहरूको जनताको बहुदलीय जनवादलाई नै हुबहु निरन्तरताको पक्षमा देखिन्छन् भने जबजको सान्दर्भिकता समाप्त भएकोले नयाँ कार्यक्रम निर्माण गरेर अगडि बढ्नुपर्छ भन्ने पक्षमा पाटीका अर्का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ र अरू केही नेताको धारण अभिव्यक्त भएको पाइन्छ । हुन त विचारको बहस महाधिवेशनले मात्र टुग्ंयाउने भएकाले यस्तो देखिनु अस्वाभाविक होइन तर गुठी विधेयक, लोक सेवा विज्ञापन, आइफासम्बन्धी सरकारको प्रारम्भिक निर्णय तथा विप्लवका गतिविधि नियन्त्रण गर्ने सम्बन्धमा भएका घटनाहरूसम्बन्धी विवादमा तत्कालीन एमाले र तत्कालीन माओवादी केन्द्रका नेताहरूको फरक–फरक धारणा सार्वजनिक हुनुले दुई पार्टी केवल जोडिएका मात्र छन्, गालिएका छैनन् भन्ने प्रस्ट देख्न सकिन्छ । जसरी सुन, चाँदी, पित्तल र तामाका दुई पुराना भाँडाहरूबाट एउटा नयाँ भाँडो बनाउनुप¥यो भने ठूलो शक्ति खर्च गरेर गाल्नुपर्दछ, त्यसरी नै लामो समयदेखि फरक स्कुलिङबाट आएका पार्टीहरूबाट नयाँ पार्टी निर्माण गर्न वैचारिक शक्तिको माध्यमबाट नगाली हुँदैन । जसरी दुई भाँडाहरूलाई जबर्जस्ती जोडेर मात्र एउटा भाँडो बनाउन सकिँदैन त्यसरी नै बृहत् वैचारिक अभियान सञ्चालन नगरी एकतालाई सार्थक र दिगो बनाउन सकिँदैन । र दुई भाँडाहरू फरक–फरक आवाज निकालेर बजेझैं एकता प्रक्रियामा आएका तत्कालीन दुई पार्टीहरू फरक ढंगले बजिरहनेछन् । गुठी विधेयक, स्थानीय तहका कर्मचारीसम्बन्धी लोकसेवाको विज्ञापनलगायतमा देखिएका फरक धारणाहरूलाई भविष्यमा दोहोरिन नदिन पार्टी भित्र ठूलो सजगता अपनाउनुपर्ने देखिन्छ ।
(ग) भावनात्मक एकता
भावनात्मक एकता पार्टी एकताको सबभन्दा महŒवपूर्ण पक्ष हो । नेकपा एकताको प्रक्रियामा भावनात्मक एकता राम्ररी अगाडि बढ्न सकेको छैन । पार्टी अध्यक्षद्वय केपी ओली र प्रचण्डबीच जेजस्तो भावनात्मक दूरी विद्यमान छ । आधारभूत तहसम्म त्यस्तै दूरी कायम छ । भावनात्मक एकता अभावले सबैतिर विश्वासको संकट पैदा हुने गरेको छ । पार्टीभित्र जोगी देख्दा भैंसी डराउने, भैंसी देख्दा जोगी डराउने परिपाटी हट्न सकेको छैन । यही अवस्था कायम रहेमा गठबन्धन हुँदै पार्टी एकता प्रक्रियामा होमिएका तत्कालीन एमाले र तत्कालीन माओवादी केन्द्रलाई विगतकै हालतमा पु¥याएर नेपालको अस्थिरताको निरन्तरता दिन चाहने राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय तŒवहरूको ध्यान यसैमा केन्द्रित भएको देखिन्छ । बालुवाटार पुगेर ‘खबरदार ! प्रचण्डले पार्टी र सरकार कब्जा गर्ने दाउमा छन्’ भन्ने र खुमलटार पुगेर ‘ओलीले तपाईंलाई केही नदिने भए, तपाईं फस्नुभयो’ भन्ने शृंखला पनि जारी रहनेछ । पार्टीभित्रका तमाम आयामहरू, निर्णय प्रक्रियालाई बिर्सेर केपी ओली र प्रचण्डको लेनदेनको विषय मात्र चर्चाको शिखरमा पु¥याउने र त्यही जोडघटाउमा सिंगो नेकपालाई फसाउने दाउपेच चलिरहेछन्, चलिरहनेछन् ।
पार्टी एकता भइसकेको हुनाले केन्द्रीय नेतृत्वमा आपसी विश्वासको भावना जागृत गराउन र सोही भावनालाई राष्ट्रव्यापी प्रवाह गर्न नसके पार्टीै जीवनमा चुस्तता, स्पूmर्तता र एकरूपता ल्याउन सकिँदैन । पार्टी संगठन यथोचित चलायमान हुन नसके नेकपा नेतृत्वका तीनै तहका सरकारहरू निष्प्रभावी हुनेछन् । त्यसबाट नेकपाको स्वास्थ्यमा गम्भीर नकारात्मक असर पर्ने मात्र होइन, सुखी नेपाली समृद्ध नेपाल भन्ने नेकपा नेतृत्वको प्रमुख नारासमेत संंकटमा पर्नेछ । पार्टी र सरकारको सफलता सामूहिक भावना र प्रयत्नबाट मात्र सम्भव छ । कसैले राइँदाइँ गरेको जस्तो देखिने र कसैको परवर्ती अवस्था सिर्जना भए पार्टी र सरकारमा अपेक्षित गति प्राप्त हुँदैन ।
माथि भनिएझैं पार्टी एकता भनेको केवल जोडिने विषय मात्र होइन, गालिने र पूरै नयाँ हुने विषय हो । सांगठनिक, वैचारिक, भावनात्मक एकताको सवाल हो । एकताको ऐतिहासिक महाधिवेशनसम्म नपुगी एकताले सम्पूर्णता त प्राप्त गर्न सक्दैन तर एकताको प्रक्रियामा हाल देखिएको अवरुद्धता र वैचारिक अलमलचाहिँ अपेक्षित सकारात्मक छैनन् । पार्टी एकतापछिका समग्र कामकारबाहीको वस्तुनिष्ठ समीक्षा गरेर एकमना एकताका साथ अघि बढ्न नेकपालाई ढिलो भइसकेको छ । करिब सम्पन्न हुन लागेको सांगठनिक एकतालाई रासायनिक अन्तरघुलनतर्फ मोड्न सबैको सकारातमक पहल अपेक्षित छ ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

  • डाटा सेवाको अवधी थप

    चैत २७, काठमाडौं । विश्वव्यापी रुपमा कोरोना भाइरसको महामारीले सिर्जना गरेको विषम परिस्थितिका कारण मुलुकमा कायम रहेको लकडाउनको अवस्थामा नेपाल टेलिकमले आफ्ना ग्राहकवर्गलाई भ्वाइस तथा डाटा सेवामा उपलब्ध गराएको स्टे कनेक्टेड अफरको अवधि थप गरेको छ । नेपाल सरकारले तेश्रो पटक लकडाउनको समयावधि थप गरेपछि कम्पनीले ग्राहकहरुको सुविधालाई ध्यानमा राखी...
  • प्रदेश प्रमुखकसँग राष्ट्रपति रुष्ट

    काठमाडौं । संवैधानिक भूमिका र पदीय मर्यादालाई बिर्सिंदै राजनीतिक दलका प्रमुखको निवासमा पुगेर मागपत्र पेस गरेको सूचना पाएपछि राष्ट्रपति विद्या भण्डारी प्रदेश प्रमुखहरूसँग रुष्ट भएकी छन् । प्रदेश प्रमुखहरूको त्यस्तो कदमले लज्जाबोध गराएको भन्दै संविधानविद्ले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् भने आमनागरिकसमेत आक्रोशित भएका छन् । प्रसंग गत २ गतेको हो...
  • रोकिएन हायातको मनपरी

    काठमाडौं । २७ वर्षअघि अर्थात् २०४९ सालदेखि आफूखुुसी गर्दै आएको तारागाउँ रिजेन्सी होटल्स लिमिटेडको मनपरी अझै रोकिएको छ । होटलले फेरि आफूखुसी सम्पत्ति तथा दायित्व मूल्यांकन (डीडीए) गराउने चलखेल सुरु गरेको छ । घाटा देखाउँदै नेपाल सरकारको लगानी ३९.६७ प्रतिशतबाट घटेर ९.०१ प्रतिशत घटाएको हायातले फेरि चलखेल सुरु गरेको हो...

चक्रपथ

बीजकोयाका हाकिमको यो हर्कत

काठमाडौं । प्रजनन पिँढी बीजकोया स्रोत केन्द्र बन्दीपुर तनहुँका हाकिम शंकरप्रसाद न्यौपानेको चर्तिकलाले सीमा नाघेको छ । अवकाशको केही महिना बाँकी रहँदा वरिष्ठ बाली संरक्षण अधिकृतको हैसियतमा रहेका उनले अनियमिता र भ्रष्टाचारको शृंखला नै चलाएको भन्दै सर्वत्र गुनासो आएको छ । माहुरी, च्याउ, रेशम खेतीलगायत बालीको विकास, विस्तार र अनुसन्धानसमेतको...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

‘गीता’ को राजनीति

कुनै वैचारिक मुद्दाका आधारमा नभई व्यक्तिगत टकरावको उत्पत्ति हुँदा विभाजनको पीडा झेल्ने नेपालका सीमित राजनीतिक दलमा पूर्वपञ्चहरूको पार्टी राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले बदनामी कमाउँदै आएको छ । विभाजन र एकताको अनेक अभ्यास गरिसकेको सो पार्टी पछिल्लो समय फेरि एकताको सूत्रमा बाँधिएको छ । पछिल्लो समय तीन समूहमा विभाजित राप्रपा केही दिनपूर्व...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

फरक स्वरध्वनि

तीन दशकयता कविता–कर्म र साधनामै व्यस्त छन्, वीरु बाङ्देल । सिक्किमका बासिन्दा बाङ्देलले नेपाली भाषामा उम्दा काव्य सिर्जना गरेर पृथक पहिचान बनाउँदै आएका छन् । कवितालाई नै लेखनको मूल विषय बनाएका उनले आजको समाज र राजनीतिक परिस्थितिहरूको भित्री यथार्थको अभिव्यक्ति धेरै नै प्रभावशाली ढंगले पस्किँदै आएका छन् । उनको पछिल्लो...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा

  • चिरायुको कर्जा फाइल किन गायब ?

    काठमाडौं । पदीय दुरुपयोगको चरम नमुना हेर्नुपरे नेपाल राष्ट्र बैंकका डेपुटी गभर्नर चिन्तामणि सिवाकोटीले आफू पदमा रहँदा गरेका अनियमित कार्यहरू हेरे पुग्छ । विगतमा आफूले गरेका अनियमित कार्यहरूबाट सफाइ पाएको दाबी सिवाकोटीले गरे पनि कतिपय कसुरमा भने उनीमाथि कारबाही भएको छैन । डेपुटी गभर्नर भएपछि सिवाकोटीले चिरायु अस्पतालको कर्जा प्रवाह...
  • म्याट्रेस खरिदको १५ करोड फ्रिज हुने खतरा

    काठमाडौं । सरकारले दिएको पैसा समयमा नै खर्च गर्न नसक्दा नेपाल प्रहरीको म्याटेस खरिदका लागि छुट्याएको १५ करोड ४० लाख रुपैयाँ फ्रिज हुने अवस्था देखिएको छ । आर्थिक वर्ष सकिन अब चार महिना मात्र बाँकी छ । यो चार महिनामा नेपाल प्रहरीले खरिद गर्न सक्ने अवस्था नरहेको बताइन्छ । यो...
  • मुद्दती खाताको परिचय नै फे¥यो एनआईसीले

    काठमाडौं । एनआईसी एसिया बैंकले मुद्दती खातामा उच्च ब्याजदर सँगै २१ लाख रुपैयाँसम्मको बिमा सुविधा पनि दिँदै आएको छ । सर्वाधिक उच्च ब्याजदर पाइने खाताका रूपमा चिनिएको मुद्दती निक्षेप खातामा एनआईसी एसिया बैंकले न्यु सुपर चामत्कारिक मुद्दती निक्षेप खाता खोलेकै आधारमा बिमा सुविधा पनि थप गरेको हो । यसअघि विभिन्न...