28th January 2020, Tuesday

E-budhabar
Header Right Side NTC Advertisement

कति दुख्छ कालापानी ?

कति दुख्छ कालापानी ?

यतिबेला राष्ट्रवादी स्वरलहरी गुन्जिइरहेका छन्, सर्वत्र । युवापंक्ति सडकमा ओर्लिएका छन् । आवाज घन्काइरहेका छन्– ‘लिपुलेक हाम्रो हो ।’ नेपालको भूभाग एकपक्षीय रूपमा आफ्नो देशको नक्सामा समेटेपछि भारतप्रति नेपालीको रोष झन् तीव्र बन्दैछ । सीमा मिच्ने, सीमामा बाँध निर्माण गरेर नेपाली भूभाग डुबानमा पार्ने, सीमा स्तम्भ सार्नेजस्ता अनेक हर्कत गर्दै आएको छिमेकीको व्यवहारले नेपालीहरूलाई दुख्न थालेको धेरै भइसक्यो । कहिले सुस्ता दुख्यो, कहिले मानेभन्ज्याङ दुख्यो । कालापानी दुख्न थालेको त भयो कतिकति । यसपटक फेरि कालापानीको घाउ बल्झिन पुगेको छ, छिमेकीको विस्तारवादी थिचाइले कालापानी नराम्ररी दुख्न पुगेको छ, नेपाली जनलाई ।
जुन दिनदेखि कालापानीले नेपालीहरूका हृदयलाई चिमोट्न थाल्यो, त्यो समयदेखि नै स्रष्टा÷सर्जकहरूले कालापानीको दुखाइलाई अनुभूत गर्दै आएका छन् । आफ्नो देशको भूभागमाथि अर्कै देशका सैनिकहरूले परेड खेल्दा, उनीहरूकै बुट बजारिँदा, उनीहरूकै झन्डा फहराउँदा कसको मन दुख्दैन र ? दुख्छ नै अवश्य । त्यो दुखाइलाई राष्ट्रवादी स्वर उराल्ने सर्जकहरूले आफ्ना सिर्जनामार्फत पोख्दै आएका छन्, विगतदेखि नै । पछिल्लो समय, भारतले नयाँ नक्सा निकाल्दा लिपु लेकलाई आफ्नो भूमि बनाउँदा स्रष्टाहरू झनै आन्दोलित भएका छन्, भारतीय हस्तक्षेपलाई लल्कार्न उद्वेलित बनेका छन् ।
कालापानीले नछोएको कसलाई पो छ र ? कालापानीको दुखाइलाई गीत, कविताजस्ता सिर्जनाका सम्प्रेषणीय विधामार्फत आमजनतामा पु¥याउने र विस्तारवादी सोच र चिन्तनविरुद्ध उभ्याउने कार्यमा अनेक सर्जकहरूले तत्परता देखाउँदै आएका छन् । तीनतिर फैलिएको सीमाका कतै नेपाली भूभाग मिच्ने, कतै हडप्ने हर्कत वर्षौंदेखि चल्दै आए पनि सिर्जनामा भने कालापानी नै उभिएका छन्, कालापानी नै बिम्बात्मक रूपमा छाएका छन् । तर, राष्ट्रवादी स्वरले भरिपूर्ण सिर्जनाहरू भने मूलधारका मिडियाहरूमा सदैव ओझेलमा पर्दै आए, आमजनताबीच पुग्नबाट वञ्चित रहँदै आए । स्थिति यतिसम्म भयो कि, कालापानीको गीत प्रसारण नगर्न कतिपय मिडियाहरूलाई छिमेकीको चर्को दबाबसमेत रह्यो र दबाबका सामु राष्ट्रवादी आवाजहरू गुन्जिनबाट वञ्चित रहे ।
गायक विधान श्रेष्ठ, जे. पापीले दशकपूर्व नै गाएका थिए, ‘माछी मार्न जाऊ न दाजै कालापानीमा, छेकी बाढी दुवाली नालापानीमा…।’ प्रतीकात्मक थियो, यो गीत । अंग्रेजसँगको युद्धमा नेपालीले वीरतापूर्वक लडेको कथन पनि छ, सो गीतमा । अर्थात्, इतिहासका कुनै पलमा नेपालीजन पराइसँग नझुकेको बयान छ । ‘कालापानी मिच्न पाइँदैन’ भन्ने आशय र भावका गीतहरूमा अरु स्रष्टाहरू जम्जमाइरहेका बेला यो गीत भने घुमाउरो ढंगले भारतीय हस्तक्षेप र विस्तारवादको विपक्षमा उभिएको थियो । तर, अधिकांश मिडियाहरूले यो गीतलाई प्रसारण गर्न रुचि नै देखाएनन् । कारण थियो, उही छिमेकीको दबाब । ‘कालापानी’ शब्दांकित सिर्जनाले नेपालीहरूमा राष्ट्रवादी भावना जागृत हुने भयले, नेपालीहरूमा रोष जन्मिने त्रासले यस्ता सिर्जनाहरूलाई निमोठ्ने तत्परता ‘लैनचौर’बाट भएन होला भन्न सकिँदैन ।
कवि÷गीतिसर्जक विजय सुब्बाले लेखेका गीतले त झनै राष्ट्रवादी स्वर–तरंग फैलाउन भूमिका खेलेको छ । पचासको दशकमा कालापानीको मुद्दा चर्को रूपमा मुखरित भएको बेलामा हुनुपर्छ, उनले त्यो बेजोड सिर्जना गरेका थिए । लेखेका थिए, त्यतिबेलै–
‘मेरै त हो महाकाली, मेरै कालापानी
कसले भन्छ अर्काको आफ्नो जानीजानी
पुर्खाको रगत हो, मेची–महाकाली
सीमा ढल्दा उठाउने अब मेरा पाली
देश कतै ढल्नु हुन्न ढल्ने छाती ढल्छ
देश जल्नुभन्दा निको जले छाती जल्छ ।’
अधिकांश प्रगतिशील र राष्ट्रवादी सर्जकहरूले कालापानीलाई आफ्नो सिर्जनाको धरातलमा उभ्याएका छन् नै । तर, श्याम तमोटले भने केही वर्षपूर्व नै लिपु लेक र लिम्पियाधुराको मुद्दा क्रमशः ओझेलमा पर्दै गएकोमा चिन्ता प्रकट गर्दै लेखेका थिए । उनले लेखेका थिए–
‘पहाडका कुरा भए, मधेसका कुरा
बिर्सिसके हाम्रो लिपुलेक र लिम्पियाधुरा ।’
सर्जक तमोटले लिपु लेक र लिम्पियाधुराको कुरा राष्ट्रवादी आवाज उराल्नेहरूले बिर्सिसकेको गीति–गुनासो गरे पनि अहिले फेरि यो मुद्दाले राष्ट्रव्यापी रूप लिएको छ । अर्का स्रष्टा रायन त राष्ट्रवादी गीत सिर्जना गर्न र त्यसलाई आवाज दिन किन चुक्थे र ? उनले लेखेका थिए–
‘लिम्पियाधुरा हो, लिम्पियाधुरा
महाकालीको मूल शिर हो लिम्पियाधुरा’
प्रायजसो समसामयिक विषयवस्तुलाई टिपेर लोकलयमा ढाल्ने लोकगायक पशुपति शर्मा छिमेकीद्वारा सीमा मिचिँदा किन चुप बस्थे र ? देशमा व्याप्त भ्रष्टाचार, कुशासन, विसंगति, विकृतिमाथि तिखो प्रहार गर्ने शर्माले केही वर्षपूर्व नै राष्ट्रिय भावबोधले भरिपूर्ण यस्तो सिर्जना कथेका थिए–
‘जोगाउनु छ कालापानी, बचाउनु छ सुस्ता
जागरुक बनाउनु छ हाम्ले नयाँ पुस्ता
वारि फेरियो हाम्रो पारी फेरियो
एकै रातमा घरगोठ अनि बारी फेरियो’

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

  • क–कसले जोगाए शिवराजलाई ?

    काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकका डेपुटी गभर्नर शिवराज श्रेष्ठको निलम्बन–प्रकरण अन्ततः ‘हात्ती आयो, फुस्सा’ हुन पुगेको छ । वित्तीय अपचलन र अनियमितताको आरोप लगाएर निलम्बनमा परेका डेपुटी गभर्नर श्रेष्ठ कारबाही हुनबाट जोगिएका छन् । पदावधि सकिन केही समय मात्र बाँकी रहँदा डेपुटी गभर्नरमाथि गम्भीर प्रकृतिका आरोपहरू लागेको थियो र केही...
  • नाट्टामा चुनावी प्रतिस्पर्धा तीव्र

    काठमाडौं । नेपाल एसोसिएसन अफ टुर एन्ड ट्राभल एजेन्टस् नाट्टालाई तीव्र चुनावी रन्को लागेको छ । यही माघ ३ गते हुने निर्वाचनमा अध्यक्ष पदका लागि हालका वरिष्ठ उपाध्यक्ष अच्यूत गुरागाईं, पूर्वमहासचिवद्वय भीमप्रसाद पन्त र मिहीका शाह धाख्वाले छुट्टाछुट्टै प्यानलसहित उम्मेदवारी घोषणा गरेका छन् । निर्वाचनमा तीन अलगअलग समूहले मनोनयन दर्ता...
  • नौ महिना बित्यो, छैन सुरसार

    काठमाडौं । संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासनमन्त्री हृदयेश त्रिपाठीलाई नौ महिनादेखि अड्किएर रहेको संघीय निजामती विधेयकलाई टुंगो लगाउनुपर्ने चुनौती उभिएको छ । मन्त्री भएलगत्तै सो विधेयकलाई अघि बढाउन पहल गरे पनि कर्मचारीहरूको विरोध र असन्तुष्टि रहेका कारण त्यत्तिकै थाती रहेको छ । केही दिनअघि संसदीय समितिमा बोलाइएका मन्त्री त्रिपाठीले ‘विधेयकबारे...

चक्रपथ

द्वन्द्वपीडित शिक्षकलाई राहत

काठमाडौं । द्वन्द्वकालीन समयमा पीडा झेलेका शिक्षकहरूले बल्ल राहत पाउने भएका छन् । शिक्षा तथा विज्ञान प्रविधि मन्त्रालयले सेवा अवधि बाँकी रहेका द्वन्द्वपीडित शिक्षकहरूलाई रिक्त दरबन्दीमा समायोजन गर्ने तयारी थालेको छ । द्वन्द्वपीडित शिक्षकहरूलाई रिक्त दरबन्दीमा समायोजन गर्ने विषयमा अर्थ मन्त्रालयले संकेत दिएपछि शिक्षा मन्त्रालयले सो प्रक्रियाको थालनी गरेको हो...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

कथित बाबा र साक्षीकर्ताहरू

धर्मको आड र आवरणमा अनैतिक क्रियाकलाप उद्घाटित हुने क्रम झन् बढ्दो छ÷फस्टाउँदो छ । पछिल्लो समय कृष्णदास गिरीको कर्तुत सहतमा उत्रिएसँगै धार्मिक टेकोमा हुँदै आएका शोषण, विकृति र व्यापार हामीकहाँ दिनानुदिन कसरी झाँगिदै गइरहेको रहेछ भन्ने स्पष्ट तस्बिर देखाउँछ । कथित बाबा वा धार्मिक गुरुहरूले सत्ता र शक्तिको आड र...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

वैचारिक ताप

निबन्ध विधालाई निरन्तर पछ्याउँदै रचना–कर्ममा निमग्न स्रष्टा हुन्, माधव काफ्ले । राजनीति, समाज र संस्कृतिलगायत क्षेत्रहरूमा देखिएका संगत–विसंगत पक्षहरूलाई उनले लेखन–कार्यमा समेट्दै आएका छन् । उनको पछिल्लो निबन्ध–कृति ‘लाक्षागृह’मा उनले पूर्ववर्ती दुई निबन्ध–सँगालो ‘लिगलिग कोट’ र ‘जीवन एउटा थोत्रो स्क्रिन’मा जस्तै आफू बाँचेको परिवेशका गहनदेखि सामान्य घटनाक्रमहरूलाई ‘नोटिस’ गर्न चाहेका...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा

  • वैदेशिक रोजगार पत्रकार समाजमा थापा

    काठमाडौं । वैदेशिक रोजगार पत्रकार समाजको साधारणसभाले हरिबहादुर थापाको अध्यक्षतामा सर्वसम्मतिले नयाँ कार्यसमिति चयन गरेको छ । शनिबार राजधानीमा सम्पन्न समाजको साधारणसभाले मिडिया मिसनका सञ्चालक थापाको अध्यक्षतामा ११ सदस्यीय कार्यसमिति गठन गरेको हो । वैदेशिक रोजगार क्षेत्रमा कलम चलाउने सक्रिय सञ्चारकर्मीहरूको संस्थाका रूपमा समाज १० वर्षअघि स्थापना भएको हो ।...
  • डिडिसीमा जिएमका लागि दौडधुप

    काठमाडौं । दुग्ध विकास संस्थानको महाप्रबन्धक पदका लागि दौडधुप सुरु भएको छ । सरकारले खुला प्रतिस्पर्धाबाट महाप्रबन्धक नियुक्ति गर्ने योजना अघि सारी आवेदन माग गरेपछि सो पदका लागि आकांक्षीहरूको दौडधुप चलेको हो । पछिल्लो सूचनाअनुसार संस्थानमा महाप्रबन्धक पदमा १० जनाले आवेदन दिएका छन् । आवेदन दिनेहरूमा शीतलकाजी श्रेष्ठ, बैकुण्ठ अधिकारी,...
  • यादव ‘आउट’, तुम्बाहाम्फे ‘इन’ !

    काठमाडौं । अन्ततः समाजवादी पार्टीले सरकार छाड्ने निर्णय गरेको छ । सो पार्टीबाट सरकारमा सहभागी उपप्रधान तथा कानुनमन्त्री उपेन्द्र यादव र सहरी विकासमन्त्री मोहम्मद इस्तियाक राईले हिजै राजीनामा दिएका छन् । उपप्रधानमन्त्री यादवले सोमबारको मन्त्रीपरिषद् बैठकमा संविधान संशोधनसम्बन्धी प्रस्ताव टेबुल गर्न खोजे पनि प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले अस्वीकार गरेको भोलिपल्टै...