15th August 2020, Saturday

E-budhabar
Header Right Side NTC Advertisement

रहेनन् यथार्थका अन्वेषक

रहेनन् यथार्थका अन्वेषक

मितभाषी, मृदुभाषी । थाहा भएन, गते र बार । न त महिना नै । पहिलोपटक विनयकुमार कसजू सरलाई भेट्दा उहाँका बानी, बेहोरा र अरूसँग प्रस्तुत हुने शैलीले आकर्षित तुल्याएको थियो । समुपस्थित भेट नभए पनि उहाँका साहित्यिक रचनाहरूबाट पहिला नै भेट भइसकेको थियो मेरो । धेरै अर्थपूर्ण, गम्भीर र सम्प्रेषणीय लाग्थे उहाँका रचनाहरू । प्रगतिशील साहित्य सर्जकको पंक्तिमा उभ्याउँदै उहाँलाई एउटा सामयिक प्रकाशनमा समेटिएको थियो, २०४५ सालताका । त्यसमा छापिएको थियो, उहाँको एउटा लघुकथा– ‘दयालु सेठ’ । निकै छोएको थियो त्यो लघुकथाले । र, त्यही समयदेखि नै उहाँको साहित्य सिर्जनाको क्षितिज र धरातललाई एकैपटक चिन्ने औसर पाएको थिएँ । त्यसयता उहाँका हरेक सिर्जना र अरू विषयगत क्रियाकलापलाई नियाल्न पाएँ ।
विनय कसजू, उहाँको परिचयको क्षितिज फराकिलो छ । बालसाहित्य, कथासाहित्य, साहित्यिक पत्रकारिता, ग्रामीण पत्रकारिता, सूचना क्रान्तिका अगुवा । आफ्नो रुचि र क्षेत्रका विषयलाई गहिराइसम्मै चुमेर त्यसका अन्तरवस्तु पक्रिँदै जनमानससामु फिजाउन सदैव प्रयत्न गर्नुभयो जीवनपर्यन्त । नेपाली पत्रकारिता इतिहासमा ग्रामीण पत्रकारिताको सैद्धान्तिक क्षेत्रलाई पहिल्याउन भारतदत्त कोइरालाले प्रयत्न गर्नुभए पनि त्यसका व्यावहारिक बाटाहरू पहिल्याउन भने विनय सरकै प्रयत्न सराहनीय मानिन्छ । ग्रामीण भेगका समस्याहरूलाई सम्बोधन गर्ने हेतुले तीसको दशकमै पाल्पाबाट प्रारम्भ गर्नुभएको ग्रामीण पत्रकारिताको जगलाई पछिल्लो समय राष्ट्रिय मूलधारका मिडियाहरूले समेत पछ्याउन थाले । कुनै बेला जिल्ला समाचारका तहभन्दा माथि उक्लिन नसकेको गाउँघरका समाचारलाई राष्ट्रिय समाचारको सिँढीमा उकाल्न विनय सरकै सोच र प्रयत्नको भूमिका छ भन्नुमा गर्व लाग्छ अहिले ।
नेपाली पत्रकारिता क्षेत्रको विकास र प्रवद्र्धनमा अघिल्लो पुस्ताका अभियन्ता विनय सरको योगदानलाई कुनै पनि दिशा र कोणबाट छाँटकाट गर्न सकिँदैन । तर, यतिमा मात्र उनको परिचयलाई खुम्च्याउँदा अन्याय हुन जान्छ । त्यो तानाशाही पञ्चायती व्यवस्थाको एकलौटी र क्रूर शासन चम्किरहेको समय थियो । कुनै स्वतन्त्रता थिएन । न वाक, न प्रेस । हरेक सिर्जनाले सेन्सरको अँध्यारो सुरुङ पार गरेपछि मात्र त्यसले सिर्जनाको मान्यता पाउँथ्यो । त्यस्तो समय सीधै लेख्न पाइँदैनथ्यो । व्यवस्थाका खोस्टेहरूले हैरान खेलाउँथ्यो । साहित्यको बजारमा चम्किएका विम्ब, उपमा, प्रतीकहरूलाई पछ्याउँदै लेख्नुपर्ने बाध्यता सिर्जनाको संसारमा रमाउनेहरूलाई छँदै थियो । त्यस्तो जटिल र कठिन समयास्थितिमा कसजू सरले निकै चम्किला साहित्य सिर्जनाहरू कोर्नुभयो । लाग्छ, पञ्चायतकालीन समयमा समाजमा व्याप्त शोषण र गरिबीको तस्बिर हुबहु उतार्ने उहाँका लघुसाहित्य अझै पनि उत्कृष्ट सिर्जनाको संसारमा उभिएका छन् ।
विसंगतिमाथिको प्रहार, उहाँको लेखनको मूल ध्येय रह्यो सदैव । देशमा बहुदलीय व्यवस्था स्थापना भएपछि गैरसरकारी संस्थाहरू एकैपटक ओइरिए र गाउँगाउँसम्म पुगेर गरिबी निवारणका आकर्षक कदमहरू चाले । गैरसरकारी संस्थाहरूको आगमनसँगै निम्न आर्थिक स्रोतबीच बाँचिरहेका जनताको मुहारमा चमक छाए पनि त्यसले सामाजिक जीवनमा ल्याएका विसंगतिका तस्बिरहरू भने निकै कुरूप र दर्दनाक थियो । कसजु सरले विकास र समृद्धिका नाममा भित्रिएका कुरूप आकृतिहरूलाई बेलैमा पहिचान गर्नुभयो र लेख्नुभयो, थुप्रै मर्मस्पर्शी सिर्जनाहरू । त्यो उहाँको साहित्य र पत्रकारिता दुवै लेखनमा उपस्थित रह्यो ।
पछिल्लो चरणमा भने उहाँ धेरै ढल्किनुभयो, बाल साहित्यतिर । बालमस्तिष्कलाई उर्वर र शक्तिशाली सिर्जना दिनुपर्छ भन्ने इच्छाबोधले प्रेरित भएरै हुनुपर्छ, उहाँले बालसाहित्य लेखनमा नै आफूलाई क्रियाशील तुल्याउनुभयो । तर, बालसाहित्य लेखनमा उहाँले परम्परागत शैलीलाई पछ्याउन भने रुचाउनुभएन । बालसाहित्य लेखनका क्रममा अधिकांशले अर्ति, उपदेशलाई सहारा लिन्छन्, नीतिकथा शैलीमा लेख्न रुचाउँछन् । बालबालिकालाई अर्ती र उपदेशले पुर्नुपर्छ भन्ने मान्यता नेपाली बालसाहित्य लेखनमा व्याप्त छ । कसजू सरले बालसाहित्य लेख्दा नैतिक सन्देशहरू त प्रवाहित गर्न त रुचाउनुभयो तर भद्दा र कोरा नैतिक उपदेशबाट माथि उठेर उहाँले बालसाहित्य सिर्जना गर्नुभयो । यसलाई उहाँको लेखकीय खुबी मान्नुपर्ने हुन्छ ।
विनय सरको अवशानपछि नेपाली पत्रकारिता, बालसाहित्य, कथासाहित्यले पाउनुपर्ने थुप्रै सिर्जनात्मक, अनुभवनात्मक कुराहरू नपाउनेमा अब कुनै सन्देह रहेन । त्योभन्दा पनि उहाँका जीवनका कतिपय सिर्जनात्मक पक्षहरू वर्तमान पिँढीले थाहा नपाएका हुन सक्छन् र त्यस्ता पक्षहरू पनि अवश्य पनि होलान् । ती पक्षहरूलाई पनि बाहिर ल्याउन आवश्यक छ, जसले कसजू सरको जीवनका अनेक आयामहरू खुलाउन मद्दत पु¥याउनेछन् ।
यथार्थका अन्वेषकप्रति हार्दिक श्रद्धा–सुमन ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

  • कोरोनाका नाममा ३२ लाख झ्वाम

    काठमाडौं । कोभिड–१९ अर्थात् कोरेनाका कारण संसारभरि आक्रान्त फैलिरहेको बेला केहीलाई भने यो आर्थिक दुरुपयोग गर्ने मेलो भएको छ । जिल्ला अस्पताल तनहुँका कर्मचारीहरूले प्रदेश सरकारले पठाएको ५० लाख रकम त्यसैगरी मनपरी ढंगले भत्ताका नाममा खर्च गरेका छन् । आइसोलेसन र क्वारेन्टिनमा सिटामोलसम्म पुग्न नसकेको बेला सबै आइसोलेसन केन्द्रमा अत्यन्त...
  • काम रोकेर आन्दोलनमा व्यस्त

    काठमाडौं । कोभिड–१९ को जोखिम झन् बढ्दै गएको छ । विश्वव्यापी रूपमै यो महामारीले सताउँदा अग्रपंक्तिमा रहेर स्वास्थ्यकर्मीका साथै अस्पतालमा कार्यरत कर्मचारीहरूले महामारीविरुद्ध आफूहरूलाई उभ्याए । नेपालका स्वास्थ्यकर्मीहरूले पनि कोभिड–१९ मा खेलेका भूमिकालाई सराहना गर्ने गरिएको छ । तर, कोभिड–१९ को जोखिम बढ्दै जाँदा निजामती कर्मचारी अस्पतालमा कार्यरत कर्मचारीहरू भने...
  • ६ अर्ब उठ्नेमा अझै आशंका

    काठमाडौं । डेडिकेटेड र टंक लाइनको महसुल विवाद सुल्झाउने जिम्मा विद्युत् नियमन आयोगलाई दिने भित्री तयारी चलिरहे पनि सो आयोगको क्षमतामाथि प्रश्नचिह्न उब्जिएको छ । यो विवाद सुल्झाउन आयोगले नसक्ने जिकिर गर्न थालिएको छ । तर, ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयले भने सो आयोगलाई नै जिम्मा दिन खोजेको छ ।...

चक्रपथ

चारवटै विषयगत सभापति यथावत्

काठमाडौं । राष्ट्रियसभा अन्तर्गतका समितिहरूमा भएको सभापतिको निर्वाचनमा सबै समितिका सभापतिहरू निर्विरोध निर्वाचित भएका छन् । हाल निर्विरोध निर्वाचित भएकाहरू नै यसअघि पनि त्यही समितिका सभापति थिए । कार्यकाल सकिएपछि पुनः उनीहरूलाई नै सभापतिमा चयन गरिएको हो । समिति सभापति चयन गर्न शुक्रबार निर्वाचन भएको हो । निर्वाचनबाट प्रत्यायोजित व्यवस्थापन...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

पारिजात ः एउटी स्वाभिमानी स्रष्टा

दार्जिलिङको सुन्दर प्रकृतिको काखमा डुबुल्की मार्दै कहिले फ्रकभरि चाँपका कोपिला बटुलेर नागबेलीको माला लगाएर, जंगलमा लुकामारी खेलेर बाल्यकाल बिताएकी पारिजातको प्रारम्भिक शिक्षा त्यही नै सम्पन्न भएको थियो । सांस्कृतिक कार्यकलापमा बढी रुचि देखाउने पारिजातको पढाइ भने मध्यमस्तरको थियो । उनले अनौपचारिक रूपमा घरमै केही अध्ययन गरेर औपचारिक अध्ययनका लागि दार्जिलिङका...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

छोटो क्यानभासको चित्र

सामन्तकालीन अर्थ, सामाजिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक व्यवस्थाले नारीलाई एउटा ‘तुच्छ वस्तु’ का रूपमा परिभाषित ग¥यो । नारीको बहुमुखी अस्तित्वलाई स्वीकार गर्न तत्कालीन समाजव्यवस्थाले चाहेन । एउटा भनाइ नै बन्यो, ‘वीर भोग्या वसुन्धरा...।’ सामन्तवादभन्दा धेरै हिसाबले प्रगतिशील ठानिने पुँजीवादले पनि नारीलाई ‘वीर भोग्या वसुन्धरा’ को तहभन्दा माथि उकास्ने चाहना राखेन ।...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा

  • प्रहरी कार्यालयले नै कोरोनो ल्याउने त्रास

    काठमाडौं । गोंगबुस्थित एक होटलमा बस्दै आएका रोल्पाका कृष्णबहादुर बोहोराको हत्याप्रकरणमा नेपालप्रहरीले तत्कालै चितवनबाट अभियुक्तप्रकाउ गरेर अनुसन्धानमा सफलताप्राप्त गरेको छ । चितवनकीकल्पना मुडभरी (पौडेल) ले आफैंले हत्या गरेको स्वीकारसमेत गरिसकेकीछन् । तर, सोही सन्दर्भमामंगलबार महानगरीय प्रहरी परिसर टेकुमापत्रकार सम्मेलन गरेर भने प्रहरीले उल्टै कोरोना संक्रमण पो फैलायो किभन्ने आशंका बढाएको...
  • कमलामाई–मेसान मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध कायमै

    काठमाडौं । सिन्धुलीको कमलामाई नगरपालिका र चीनको सिचुवान प्रान्तस्थित मेसान सिटीबीच मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध स्थापना भएको छ । बुधबार आयोजना गरिएको भर्चुअल समारोहमा कमलामाई नगरपालिकाका प्रमुख खड्ग खत्री र मेसान सिटीका मेयर ह्यु आनखुनले समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गरे । दुवै नगरका प्रमुखले आपसी हितका आधारमा मैत्रीपूर्ण सहयोग आदानप्रदान गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्...
  • सेनाका परिवारलाई ७ लाख रुपैयाँ

    काठमाडौं । मोेटरसाइकल दुर्घटनामा परी असामयिक निधन भएका नेपाली सेनाका सिपाही शिवराज रानाका परिवारलाई मेगा बैंक नेपाल लिमिटेडले बिमाबापत ७ लाख रुपैयाँ प्रदान गरेको छ । मेगा बैंकमा ‘मेगा कर्पोरेट बेनिफिट सेभिङ अकाउन्ट’ खोलेका दिवंगत सैनिक जवान रानालाई मेगा बैंकले सोही खाताको बिमाबापत ७ लाख रुपैयाँ हस्तान्तरण गरेको हो ।...