22nd January 2020, Wednesday

E-budhabar
Header Right Side NTC Advertisement

रहेनन् यथार्थका अन्वेषक

रहेनन् यथार्थका अन्वेषक

मितभाषी, मृदुभाषी । थाहा भएन, गते र बार । न त महिना नै । पहिलोपटक विनयकुमार कसजू सरलाई भेट्दा उहाँका बानी, बेहोरा र अरूसँग प्रस्तुत हुने शैलीले आकर्षित तुल्याएको थियो । समुपस्थित भेट नभए पनि उहाँका साहित्यिक रचनाहरूबाट पहिला नै भेट भइसकेको थियो मेरो । धेरै अर्थपूर्ण, गम्भीर र सम्प्रेषणीय लाग्थे उहाँका रचनाहरू । प्रगतिशील साहित्य सर्जकको पंक्तिमा उभ्याउँदै उहाँलाई एउटा सामयिक प्रकाशनमा समेटिएको थियो, २०४५ सालताका । त्यसमा छापिएको थियो, उहाँको एउटा लघुकथा– ‘दयालु सेठ’ । निकै छोएको थियो त्यो लघुकथाले । र, त्यही समयदेखि नै उहाँको साहित्य सिर्जनाको क्षितिज र धरातललाई एकैपटक चिन्ने औसर पाएको थिएँ । त्यसयता उहाँका हरेक सिर्जना र अरू विषयगत क्रियाकलापलाई नियाल्न पाएँ ।
विनय कसजू, उहाँको परिचयको क्षितिज फराकिलो छ । बालसाहित्य, कथासाहित्य, साहित्यिक पत्रकारिता, ग्रामीण पत्रकारिता, सूचना क्रान्तिका अगुवा । आफ्नो रुचि र क्षेत्रका विषयलाई गहिराइसम्मै चुमेर त्यसका अन्तरवस्तु पक्रिँदै जनमानससामु फिजाउन सदैव प्रयत्न गर्नुभयो जीवनपर्यन्त । नेपाली पत्रकारिता इतिहासमा ग्रामीण पत्रकारिताको सैद्धान्तिक क्षेत्रलाई पहिल्याउन भारतदत्त कोइरालाले प्रयत्न गर्नुभए पनि त्यसका व्यावहारिक बाटाहरू पहिल्याउन भने विनय सरकै प्रयत्न सराहनीय मानिन्छ । ग्रामीण भेगका समस्याहरूलाई सम्बोधन गर्ने हेतुले तीसको दशकमै पाल्पाबाट प्रारम्भ गर्नुभएको ग्रामीण पत्रकारिताको जगलाई पछिल्लो समय राष्ट्रिय मूलधारका मिडियाहरूले समेत पछ्याउन थाले । कुनै बेला जिल्ला समाचारका तहभन्दा माथि उक्लिन नसकेको गाउँघरका समाचारलाई राष्ट्रिय समाचारको सिँढीमा उकाल्न विनय सरकै सोच र प्रयत्नको भूमिका छ भन्नुमा गर्व लाग्छ अहिले ।
नेपाली पत्रकारिता क्षेत्रको विकास र प्रवद्र्धनमा अघिल्लो पुस्ताका अभियन्ता विनय सरको योगदानलाई कुनै पनि दिशा र कोणबाट छाँटकाट गर्न सकिँदैन । तर, यतिमा मात्र उनको परिचयलाई खुम्च्याउँदा अन्याय हुन जान्छ । त्यो तानाशाही पञ्चायती व्यवस्थाको एकलौटी र क्रूर शासन चम्किरहेको समय थियो । कुनै स्वतन्त्रता थिएन । न वाक, न प्रेस । हरेक सिर्जनाले सेन्सरको अँध्यारो सुरुङ पार गरेपछि मात्र त्यसले सिर्जनाको मान्यता पाउँथ्यो । त्यस्तो समय सीधै लेख्न पाइँदैनथ्यो । व्यवस्थाका खोस्टेहरूले हैरान खेलाउँथ्यो । साहित्यको बजारमा चम्किएका विम्ब, उपमा, प्रतीकहरूलाई पछ्याउँदै लेख्नुपर्ने बाध्यता सिर्जनाको संसारमा रमाउनेहरूलाई छँदै थियो । त्यस्तो जटिल र कठिन समयास्थितिमा कसजू सरले निकै चम्किला साहित्य सिर्जनाहरू कोर्नुभयो । लाग्छ, पञ्चायतकालीन समयमा समाजमा व्याप्त शोषण र गरिबीको तस्बिर हुबहु उतार्ने उहाँका लघुसाहित्य अझै पनि उत्कृष्ट सिर्जनाको संसारमा उभिएका छन् ।
विसंगतिमाथिको प्रहार, उहाँको लेखनको मूल ध्येय रह्यो सदैव । देशमा बहुदलीय व्यवस्था स्थापना भएपछि गैरसरकारी संस्थाहरू एकैपटक ओइरिए र गाउँगाउँसम्म पुगेर गरिबी निवारणका आकर्षक कदमहरू चाले । गैरसरकारी संस्थाहरूको आगमनसँगै निम्न आर्थिक स्रोतबीच बाँचिरहेका जनताको मुहारमा चमक छाए पनि त्यसले सामाजिक जीवनमा ल्याएका विसंगतिका तस्बिरहरू भने निकै कुरूप र दर्दनाक थियो । कसजु सरले विकास र समृद्धिका नाममा भित्रिएका कुरूप आकृतिहरूलाई बेलैमा पहिचान गर्नुभयो र लेख्नुभयो, थुप्रै मर्मस्पर्शी सिर्जनाहरू । त्यो उहाँको साहित्य र पत्रकारिता दुवै लेखनमा उपस्थित रह्यो ।
पछिल्लो चरणमा भने उहाँ धेरै ढल्किनुभयो, बाल साहित्यतिर । बालमस्तिष्कलाई उर्वर र शक्तिशाली सिर्जना दिनुपर्छ भन्ने इच्छाबोधले प्रेरित भएरै हुनुपर्छ, उहाँले बालसाहित्य लेखनमा नै आफूलाई क्रियाशील तुल्याउनुभयो । तर, बालसाहित्य लेखनमा उहाँले परम्परागत शैलीलाई पछ्याउन भने रुचाउनुभएन । बालसाहित्य लेखनका क्रममा अधिकांशले अर्ति, उपदेशलाई सहारा लिन्छन्, नीतिकथा शैलीमा लेख्न रुचाउँछन् । बालबालिकालाई अर्ती र उपदेशले पुर्नुपर्छ भन्ने मान्यता नेपाली बालसाहित्य लेखनमा व्याप्त छ । कसजू सरले बालसाहित्य लेख्दा नैतिक सन्देशहरू त प्रवाहित गर्न त रुचाउनुभयो तर भद्दा र कोरा नैतिक उपदेशबाट माथि उठेर उहाँले बालसाहित्य सिर्जना गर्नुभयो । यसलाई उहाँको लेखकीय खुबी मान्नुपर्ने हुन्छ ।
विनय सरको अवशानपछि नेपाली पत्रकारिता, बालसाहित्य, कथासाहित्यले पाउनुपर्ने थुप्रै सिर्जनात्मक, अनुभवनात्मक कुराहरू नपाउनेमा अब कुनै सन्देह रहेन । त्योभन्दा पनि उहाँका जीवनका कतिपय सिर्जनात्मक पक्षहरू वर्तमान पिँढीले थाहा नपाएका हुन सक्छन् र त्यस्ता पक्षहरू पनि अवश्य पनि होलान् । ती पक्षहरूलाई पनि बाहिर ल्याउन आवश्यक छ, जसले कसजू सरको जीवनका अनेक आयामहरू खुलाउन मद्दत पु¥याउनेछन् ।
यथार्थका अन्वेषकप्रति हार्दिक श्रद्धा–सुमन ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

  • क–कसले जोगाए शिवराजलाई ?

    काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकका डेपुटी गभर्नर शिवराज श्रेष्ठको निलम्बन–प्रकरण अन्ततः ‘हात्ती आयो, फुस्सा’ हुन पुगेको छ । वित्तीय अपचलन र अनियमितताको आरोप लगाएर निलम्बनमा परेका डेपुटी गभर्नर श्रेष्ठ कारबाही हुनबाट जोगिएका छन् । पदावधि सकिन केही समय मात्र बाँकी रहँदा डेपुटी गभर्नरमाथि गम्भीर प्रकृतिका आरोपहरू लागेको थियो र केही...
  • नाट्टामा चुनावी प्रतिस्पर्धा तीव्र

    काठमाडौं । नेपाल एसोसिएसन अफ टुर एन्ड ट्राभल एजेन्टस् नाट्टालाई तीव्र चुनावी रन्को लागेको छ । यही माघ ३ गते हुने निर्वाचनमा अध्यक्ष पदका लागि हालका वरिष्ठ उपाध्यक्ष अच्यूत गुरागाईं, पूर्वमहासचिवद्वय भीमप्रसाद पन्त र मिहीका शाह धाख्वाले छुट्टाछुट्टै प्यानलसहित उम्मेदवारी घोषणा गरेका छन् । निर्वाचनमा तीन अलगअलग समूहले मनोनयन दर्ता...
  • नौ महिना बित्यो, छैन सुरसार

    काठमाडौं । संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासनमन्त्री हृदयेश त्रिपाठीलाई नौ महिनादेखि अड्किएर रहेको संघीय निजामती विधेयकलाई टुंगो लगाउनुपर्ने चुनौती उभिएको छ । मन्त्री भएलगत्तै सो विधेयकलाई अघि बढाउन पहल गरे पनि कर्मचारीहरूको विरोध र असन्तुष्टि रहेका कारण त्यत्तिकै थाती रहेको छ । केही दिनअघि संसदीय समितिमा बोलाइएका मन्त्री त्रिपाठीले ‘विधेयकबारे...

चक्रपथ

द्वन्द्वपीडित शिक्षकलाई राहत

काठमाडौं । द्वन्द्वकालीन समयमा पीडा झेलेका शिक्षकहरूले बल्ल राहत पाउने भएका छन् । शिक्षा तथा विज्ञान प्रविधि मन्त्रालयले सेवा अवधि बाँकी रहेका द्वन्द्वपीडित शिक्षकहरूलाई रिक्त दरबन्दीमा समायोजन गर्ने तयारी थालेको छ । द्वन्द्वपीडित शिक्षकहरूलाई रिक्त दरबन्दीमा समायोजन गर्ने विषयमा अर्थ मन्त्रालयले संकेत दिएपछि शिक्षा मन्त्रालयले सो प्रक्रियाको थालनी गरेको हो...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

कथित बाबा र साक्षीकर्ताहरू

धर्मको आड र आवरणमा अनैतिक क्रियाकलाप उद्घाटित हुने क्रम झन् बढ्दो छ÷फस्टाउँदो छ । पछिल्लो समय कृष्णदास गिरीको कर्तुत सहतमा उत्रिएसँगै धार्मिक टेकोमा हुँदै आएका शोषण, विकृति र व्यापार हामीकहाँ दिनानुदिन कसरी झाँगिदै गइरहेको रहेछ भन्ने स्पष्ट तस्बिर देखाउँछ । कथित बाबा वा धार्मिक गुरुहरूले सत्ता र शक्तिको आड र...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

वैचारिक ताप

निबन्ध विधालाई निरन्तर पछ्याउँदै रचना–कर्ममा निमग्न स्रष्टा हुन्, माधव काफ्ले । राजनीति, समाज र संस्कृतिलगायत क्षेत्रहरूमा देखिएका संगत–विसंगत पक्षहरूलाई उनले लेखन–कार्यमा समेट्दै आएका छन् । उनको पछिल्लो निबन्ध–कृति ‘लाक्षागृह’मा उनले पूर्ववर्ती दुई निबन्ध–सँगालो ‘लिगलिग कोट’ र ‘जीवन एउटा थोत्रो स्क्रिन’मा जस्तै आफू बाँचेको परिवेशका गहनदेखि सामान्य घटनाक्रमहरूलाई ‘नोटिस’ गर्न चाहेका...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा

  • वैदेशिक रोजगार पत्रकार समाजमा थापा

    काठमाडौं । वैदेशिक रोजगार पत्रकार समाजको साधारणसभाले हरिबहादुर थापाको अध्यक्षतामा सर्वसम्मतिले नयाँ कार्यसमिति चयन गरेको छ । शनिबार राजधानीमा सम्पन्न समाजको साधारणसभाले मिडिया मिसनका सञ्चालक थापाको अध्यक्षतामा ११ सदस्यीय कार्यसमिति गठन गरेको हो । वैदेशिक रोजगार क्षेत्रमा कलम चलाउने सक्रिय सञ्चारकर्मीहरूको संस्थाका रूपमा समाज १० वर्षअघि स्थापना भएको हो ।...
  • डिडिसीमा जिएमका लागि दौडधुप

    काठमाडौं । दुग्ध विकास संस्थानको महाप्रबन्धक पदका लागि दौडधुप सुरु भएको छ । सरकारले खुला प्रतिस्पर्धाबाट महाप्रबन्धक नियुक्ति गर्ने योजना अघि सारी आवेदन माग गरेपछि सो पदका लागि आकांक्षीहरूको दौडधुप चलेको हो । पछिल्लो सूचनाअनुसार संस्थानमा महाप्रबन्धक पदमा १० जनाले आवेदन दिएका छन् । आवेदन दिनेहरूमा शीतलकाजी श्रेष्ठ, बैकुण्ठ अधिकारी,...
  • यादव ‘आउट’, तुम्बाहाम्फे ‘इन’ !

    काठमाडौं । अन्ततः समाजवादी पार्टीले सरकार छाड्ने निर्णय गरेको छ । सो पार्टीबाट सरकारमा सहभागी उपप्रधान तथा कानुनमन्त्री उपेन्द्र यादव र सहरी विकासमन्त्री मोहम्मद इस्तियाक राईले हिजै राजीनामा दिएका छन् । उपप्रधानमन्त्री यादवले सोमबारको मन्त्रीपरिषद् बैठकमा संविधान संशोधनसम्बन्धी प्रस्ताव टेबुल गर्न खोजे पनि प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले अस्वीकार गरेको भोलिपल्टै...