27th May 2020, Wednesday

E-budhabar
Header Right Side NTC Advertisement

संवादमा अरुचि

लामो समयदेखि अल्झिँदै आएको नेपाल–भारत सीमा समस्याबारे घनीभूत छलफल गरी निचोड निकाल्न भारतीय पक्ष अझै तत्पर नभएको पछिल्ला प्रकरणहरूले देखाएको छ । लिम्पियाधुरा–कालापानी–लिपुलेक भूभागलाई भारतले आफ्नो नयाँ नक्सांकनमा समेटेपछि दुई देशबीच सीमा विवादको मुद्दा सघन रूपमा बल्झिएको छ । नेपालले ती भूभागहरू आफ्नो रहेको दाबी गरेसँगै भारतीय पक्षसँग संवाद गर्ने तयारी थालेको थियो । सोही सन्दर्भमा, सत्तारूढ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका वरिष्ठ नेता एवं पूर्वप्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालको नेतृत्वमा उच्चस्तरीय प्रतिनिधि भारत पठाउने तयारी सरकारले थालेको थियो । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग सीधै संवाद गरेर द्विदेशीय सीमा विवादलाई निरूपण गर्न सकिने आधारहरू खोज्न नेपाल तत्पर रहेको थियो । तर, भारतीय पक्षको अरुचिका कारण उच्चस्तरीय प्रतिनिधिमण्डलबीचको वार्ता र संवाद तत्काललाई टरेको छ र परराष्ट्र सचिवस्तरीय वार्ता गरेर समाधान खोज्ने बताइएको छ ।
लिम्पियाधुरा–कालापानी–लिपुलेकलाई भारतले आफ्नो नयाँ मानचित्रमा समेटेपछि दुवै देशमा त्यसले सघन बहस निम्त्यायो । नेपालका प्रायः सबै राजनीतिक दल र नागरिक समाजले भारतीय पक्षको कदमप्रति आपत्ति जनाउनुका साथै मिचिएको भूभाग फिर्ता ल्याउन सरकारले तत्काल पहल गर्नुपर्ने आवाजसमेत उठाए । सरकार पनि चुप लागेर बसेन । सर्वपक्षीय बैठक डाकेर एउटै स्वर र मत निर्माण गरे । बहुचर्चित कालापानी क्षेत्रका साथै देशका अरू भूभागमा देखिएको सीमा विवादलाई वार्ता र संवादका माध्यमबाट सल्टाउन सरकारले तत्काल अग्रसरता देखायो । पूर्वप्रधानमन्त्री नेपाललाई वार्ताका लागि भारत पठाउने सरकारको सोचको पछाडि सीमा विवादलाई स्थायी रूपमा सल्टाउने मनशाय रहेकोमा कुनै दुईमत देखिँदैन ।
पूर्वप्रधानमन्त्री नेपालको नेतृत्वको उच्चस्तरीय टोलीले भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीलगायत शीर्षस्थ नेताहरूबीच संवाद गर्ने अवसर आएको भए त्यसले सीमा विवादलाई समाधानको मार्गतिर डो¥याउन सार्थक दिशा पक्रिने निश्चित थियो । दुवै देशका शीर्षस्थ नेताहरूले सीमा विवादमा खुलेर बहस गर्ने र त्यसले एउटा ठोस निचोड निकाल्ने अपेक्षा थियो । तर, भारतीय पक्षको रवैया हेर्दा सीमा विवादलाई उसले संवाद र छलफलको माध्यमबाट हल गर्न नचाहेको स्पष्टै देखिन्छ । परराष्ट्र सचिवस्तरीय वार्ता र छलफलले पनि समाधानको चुरो खोज्न सघाउ त पु¥याउँला तर त्यो कत्तिको प्रभावकारी हुन्छ भन्नेमा आशंका छ ।
लिम्पियाधुरा–कालापानी–लिपुलेक सीमा विवाद त प्रमुख मुद्दा भइहाल्यो । सुस्ता, महेशपुरलगायत सीमाक्षेत्रहरूमा देखिएको समस्या पनि वर्षौंदेखि थाती नै छन् । यसबाहेक अरू साना–साना मुद्दाहरू पनि छन् । तीनतिर भारतसँग सीमा जोडिएको हुँदा वर्षौंदेखिका विवाद यथावत् रहँदै आएका हुन् । साथै, कतैकतै सीमास्तम्भ सार्ने र गायब पार्नेजस्ता समस्याबाट पनि नेपाली पक्ष पीडित रहँदै आएका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डलाई उल्लंघन गरेर सीमा क्षेत्रनजिकै बाँध निर्माण गर्ने र त्यसले नेपाली भूभाग डुबानमा पर्ने समस्या पनि ज्यूँका त्यूँ छँदैछ ।
सीमा विवादलाई लिएर नेपालका राजनीतिक दलहरूबीच कहिल्यै मतैक्य हुन सकेन । भारतीय पूर्वविदेश सचिव श्यामशरणले त केही समयअघि नेपाल–भारतबीचको सीमा विवादको विषयलाई लिएर तितो पोखेका थिए । उनले प्रस्टै भनेका थिए, सीमा विवाद सल्टाउन नेपाली पक्ष नै तयार छैनन् । पूर्ववर्ती सरकारहरूका पालामा द्विदेशीय वार्ता र छलफलका क्रममा सीमा विवादलाई एजेन्डाका रूपमा नेपाली पक्षले नै राख्न नचाहेको रहस्य उनले खोलेका थिए । सीमा विवादका कुरालाई उठाउँदा भारतीय पक्ष असन्तुष्ट हुने हो कि भन्ने त्रस्त मनोविज्ञानद्वारा निर्देशित भएर विगतका सरकारहरूले यो विषयको उठान नै गर्न नचाहेको प्रस्टै देखिन्छ ।
अब परिस्थिति बदलिएको छ । भारतको नयाँ नक्सांकनको प्रकरणपछि इतिहासमै पहिलोपटक नेपालका राजनीतिक दलहरू एउटै थलोमा उभिन चाहेका छन्, एउटै मत निर्माण गर्न रुचाएका छन् । सीमा विवादलाई सघन वार्तालापद्वारा सल्टाउने चाहना र अपेक्षा नेपाली पक्षले राखेका छन् । तर, भारत भने सीमा विवादलाई सल्टाउने विषयमा गम्भीर देखिएको छैन, यो विषयबाट पन्छिनमा नै उसको रुचि देखिँदै आएको छ । अझै पनि नेपाली पक्षलाई भ्रामक सूचना दिएर हुन्छ वा अल्मल्याएर हुन्छ, यो विषयलाई पन्छाउनै खोजिरहेको छ । तर, तत्काल भारतीय पक्षले सीमाविवादको स्थायी समाधान खोज्नतिर पहल नगरे पनि, उच्चस्तरीय संवादमा सामेल हुन नचाहे पनि, क्रमबद्ध रूपमा भारतीय पक्षलाई सहमत गराउन नेपाली पक्षले बुद्धिमत्तापूर्ण रूपले पहल गर्न आवश्यक देखिन्छ ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

  • प्रदेश प्रमुखकसँग राष्ट्रपति रुष्ट

    काठमाडौं । संवैधानिक भूमिका र पदीय मर्यादालाई बिर्सिंदै राजनीतिक दलका प्रमुखको निवासमा पुगेर मागपत्र पेस गरेको सूचना पाएपछि राष्ट्रपति विद्या भण्डारी प्रदेश प्रमुखहरूसँग रुष्ट भएकी छन् । प्रदेश प्रमुखहरूको त्यस्तो कदमले लज्जाबोध गराएको भन्दै संविधानविद्ले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् भने आमनागरिकसमेत आक्रोशित भएका छन् । प्रसंग गत २ गतेको हो...
  • रोकिएन हायातको मनपरी

    काठमाडौं । २७ वर्षअघि अर्थात् २०४९ सालदेखि आफूखुुसी गर्दै आएको तारागाउँ रिजेन्सी होटल्स लिमिटेडको मनपरी अझै रोकिएको छ । होटलले फेरि आफूखुसी सम्पत्ति तथा दायित्व मूल्यांकन (डीडीए) गराउने चलखेल सुरु गरेको छ । घाटा देखाउँदै नेपाल सरकारको लगानी ३९.६७ प्रतिशतबाट घटेर ९.०१ प्रतिशत घटाएको हायातले फेरि चलखेल सुरु गरेको हो...
  • दलाली गर्दै, पुरस्कार दिँदै

    काठमाडौं । साहित्यका नाममा दलाली गर्नेहरूको हामीकहाँ कमी छैन । लामो समयदेखि विभिन्न शक्तिकेन्द्र र व्यक्तिहरूलाई प्रभावमा पारेर साहित्यकै नाममा दलाली गर्दै आएको नइ प्रकाशनले राखेका विभिन्न पुरस्कारहरूको स्रोतहरू के हुन् भन्नेचाहिँ अहिलेसम्म गुपचुप नै देखिन्छ । नरेन्द्रराज प्रसार्इं र इन्दिरा प्रसाईंले दुई दशकअघि स्थापना गरेको नइ प्रकाशनले हरेक व्यवस्था...

चक्रपथ

बीजकोयाका हाकिमको यो हर्कत

काठमाडौं । प्रजनन पिँढी बीजकोया स्रोत केन्द्र बन्दीपुर तनहुँका हाकिम शंकरप्रसाद न्यौपानेको चर्तिकलाले सीमा नाघेको छ । अवकाशको केही महिना बाँकी रहँदा वरिष्ठ बाली संरक्षण अधिकृतको हैसियतमा रहेका उनले अनियमिता र भ्रष्टाचारको शृंखला नै चलाएको भन्दै सर्वत्र गुनासो आएको छ । माहुरी, च्याउ, रेशम खेतीलगायत बालीको विकास, विस्तार र अनुसन्धानसमेतको...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

‘गीता’ को राजनीति

कुनै वैचारिक मुद्दाका आधारमा नभई व्यक्तिगत टकरावको उत्पत्ति हुँदा विभाजनको पीडा झेल्ने नेपालका सीमित राजनीतिक दलमा पूर्वपञ्चहरूको पार्टी राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले बदनामी कमाउँदै आएको छ । विभाजन र एकताको अनेक अभ्यास गरिसकेको सो पार्टी पछिल्लो समय फेरि एकताको सूत्रमा बाँधिएको छ । पछिल्लो समय तीन समूहमा विभाजित राप्रपा केही दिनपूर्व...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

फरक स्वरध्वनि

तीन दशकयता कविता–कर्म र साधनामै व्यस्त छन्, वीरु बाङ्देल । सिक्किमका बासिन्दा बाङ्देलले नेपाली भाषामा उम्दा काव्य सिर्जना गरेर पृथक पहिचान बनाउँदै आएका छन् । कवितालाई नै लेखनको मूल विषय बनाएका उनले आजको समाज र राजनीतिक परिस्थितिहरूको भित्री यथार्थको अभिव्यक्ति धेरै नै प्रभावशाली ढंगले पस्किँदै आएका छन् । उनको पछिल्लो...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा

  • चिरायुको कर्जा फाइल किन गायब ?

    काठमाडौं । पदीय दुरुपयोगको चरम नमुना हेर्नुपरे नेपाल राष्ट्र बैंकका डेपुटी गभर्नर चिन्तामणि सिवाकोटीले आफू पदमा रहँदा गरेका अनियमित कार्यहरू हेरे पुग्छ । विगतमा आफूले गरेका अनियमित कार्यहरूबाट सफाइ पाएको दाबी सिवाकोटीले गरे पनि कतिपय कसुरमा भने उनीमाथि कारबाही भएको छैन । डेपुटी गभर्नर भएपछि सिवाकोटीले चिरायु अस्पतालको कर्जा प्रवाह...
  • म्याट्रेस खरिदको १५ करोड फ्रिज हुने खतरा

    काठमाडौं । सरकारले दिएको पैसा समयमा नै खर्च गर्न नसक्दा नेपाल प्रहरीको म्याटेस खरिदका लागि छुट्याएको १५ करोड ४० लाख रुपैयाँ फ्रिज हुने अवस्था देखिएको छ । आर्थिक वर्ष सकिन अब चार महिना मात्र बाँकी छ । यो चार महिनामा नेपाल प्रहरीले खरिद गर्न सक्ने अवस्था नरहेको बताइन्छ । यो...
  • मुद्दती खाताको परिचय नै फे¥यो एनआईसीले

    काठमाडौं । एनआईसी एसिया बैंकले मुद्दती खातामा उच्च ब्याजदर सँगै २१ लाख रुपैयाँसम्मको बिमा सुविधा पनि दिँदै आएको छ । सर्वाधिक उच्च ब्याजदर पाइने खाताका रूपमा चिनिएको मुद्दती निक्षेप खातामा एनआईसी एसिया बैंकले न्यु सुपर चामत्कारिक मुद्दती निक्षेप खाता खोलेकै आधारमा बिमा सुविधा पनि थप गरेको हो । यसअघि विभिन्न...