28th March 2020, Saturday

E-budhabar
Header Right Side NTC Advertisement

फरक स्वरध्वनि

फरक स्वरध्वनि

तीन दशकयता कविता–कर्म र साधनामै व्यस्त छन्, वीरु बाङ्देल । सिक्किमका बासिन्दा बाङ्देलले नेपाली भाषामा उम्दा काव्य सिर्जना गरेर पृथक पहिचान बनाउँदै आएका छन् । कवितालाई नै लेखनको मूल विषय बनाएका उनले आजको समाज र राजनीतिक परिस्थितिहरूको भित्री यथार्थको अभिव्यक्ति धेरै नै प्रभावशाली ढंगले पस्किँदै आएका छन् । उनको पछिल्लो कविताकृति ‘सूर्यअघि उभिएको छाया’ भित्रका अधिकांश कविताले राजनीतिक, सामाजिक, सांस्कृतिक क्षेत्रमा व्याप्त विडम्बनाहरूलाई सहज र सम्प्रेष्य भाषामा अभिव्यक्त गरेका छन् ।
‘सूर्यअघि उभिएको छाया’मा विश्व परिदृश्य व्याप्त छ । शक्तिसम्पन्न राष्ट्रहरूले कमजोर राष्ट्रहरूमाथि थोपरेको राजनीतिक, सामाजिक, सांस्कृतिक दासता दिनानुदिन भयावह बन्दै गइरहेको छ । मूलतः अल्पविकसित राष्ट्रहरूका प्राकृतिक स्रोत र साधनहरूको दोहन गर्ने, त्यस्ता राष्ट्रहरूमा आफ्ना विकृत संस्कृतिका हातपाउहरू फैलाउने र त्यस्ता राष्ट्रहरूमा घुमाउरो पाराले कब्जा जमाउने कार्यमा विकसित राष्ट्रहरू क्रियाशील देखिन्छन् । सांस्कृतिक संक्रमणको छायाँ त झनै डरलाग्दो गरी फिँजिइरहेको छ । यिनै पक्षहरूप्रति असहमति–स्वर गुन्जिएका छन्, उनको काव्य–मर्ममा ।
जातीय र सांस्कृतिक पहिचानको प्रश्न प्रखर रूपमा उठ्दै आएको छ, केही दशकयता । अझ, पूर्वोत्तर भारतको पहाडी इलाकामा बसोबास गर्दै आएका अल्पसंख्यक नेपालीभाषी त आफ्नो पहिचान कायम राख्न वर्षौंदेखि संघर्षको बाटो हुँदै गुज्रिरहेका छन् । ‘यो मेरो पहाड हो’ले तिनै संघर्षशील आवाजको प्रतिनिधित्व गरेको छ ः
‘हारेर पनि विजेताको हाँक दिने जो छ
त्यो मेरो पहाड हो
मरेर पनि ब्युँतिएको ठाँट देखाउने जो छ
त्यो मेरो पहाड हो… ।’
कुनै स्थान–विशेषलाई सम्बोधन गरेर वा त्यसका संगत÷विसंगत पक्षहरूलाई उघिनेर काव्य सिर्जना गर्न अधिकांश सर्जकहरू माहिर हुन्छन् । बाङ्देलले पनि केही सहरहरूलाई शब्दको कठघरामा उभ्याएका छन् । ‘काठमाडौं’ मा उनले यो महानगरलाई त्यति कटाक्ष गरेका छैनन् । काठमाडौंप्रति उनी नरम नै देखिन्छन् । तर, ‘दिल्लीमा’ भने उनले भारतको राजनीतिको संग्लो चित्र कोरेका छन् । अल्पसंख्यक जाति वा भाषीहरूलाई दिल्लीले कसरी दबाउँदै आएको छ ? यी पंक्तिले प्रस्टै बताउँछन्–
‘म बोल्नलाई जन्मिएको थिएँ मेरो गाउँमा
ऐले चुप छु
दिल्लीमा ।’
उनले पूर्वोत्तर भारतका मुख्य पहाडी सहरहरू गान्तोक, सिलगढी, कालेबुङ र दार्जिलिङलाई पनि आफ्नो काव्यिक नजरले हेरेका छन् । पुँजीवादी उपभोक्ता संस्कृतिको दुश्चक्रमा हामी बाँचिरहेको समाज फसिरहेको छ । ‘समाज ः केही तेलचित्र’मा उनले क्रमशः क्षयीकरणको दिशातिर उन्मुख सामाजिक रीतिरिवाज, संस्कृति र संस्कारहरूमाथि लघु–हेराइ राखेका छन् । दार्जिलिङ जिल्लाको एउटा गाउँ लाटपन्चरमाथि उनले दुई सुन्दर काव्य सिर्जेका छन् । आफ्नै मौलिकता बोकेर बाँचिरहेको ग्रामीण बस्तीहरूमा बहुर्राष्ट्रिय कम्पनीहरूले कसरी नंग्रा फैलाइरहेका छन् ? यो पंक्तिले प्रस्ट पार्छ–
‘हिउँदको कटकटी जाडोमा
जीवनका काँचा दाउरा
बल्दैन केही गरी
तीन ढुंगाको माझमा,
तर कोदो काटी नसकेको बारीमा
जब पिउँछ कोकाकोला
नयाँ जेनेरेसन
आफैंलाई लाटो सम्झन्छ लाटपन्चर ।’
मूलतः कवि बाङ्देलको काव्यको अन्तस्थलमा मौजुद मानवीय ऊष्मा र करुणाले पाठकलाई धेरै नै मानवीय स्पर्श र अनुभूति दिलाउँछ । यो नै उनको काव्यको शक्ति हो, पहिचान हो र फरक स्वरध्वनि हो ।
कृति ः सूर्यअघि उभिएको छाया
विधा ः कविता
कवि ः वीरु बाङ्देल
प्रकाशक ः सांग्रिला बुक्स
पृष्ठ ः १४०
मूल्य ः रु. २५०।–

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

... र यो पनि ...

  • प्रदेश प्रमुखकसँग राष्ट्रपति रुष्ट

    काठमाडौं । संवैधानिक भूमिका र पदीय मर्यादालाई बिर्सिंदै राजनीतिक दलका प्रमुखको निवासमा पुगेर मागपत्र पेस गरेको सूचना पाएपछि राष्ट्रपति विद्या भण्डारी प्रदेश प्रमुखहरूसँग रुष्ट भएकी छन् । प्रदेश प्रमुखहरूको त्यस्तो कदमले लज्जाबोध गराएको भन्दै संविधानविद्ले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् भने आमनागरिकसमेत आक्रोशित भएका छन् । प्रसंग गत २ गतेको हो...
  • रोकिएन हायातको मनपरी

    काठमाडौं । २७ वर्षअघि अर्थात् २०४९ सालदेखि आफूखुुसी गर्दै आएको तारागाउँ रिजेन्सी होटल्स लिमिटेडको मनपरी अझै रोकिएको छ । होटलले फेरि आफूखुसी सम्पत्ति तथा दायित्व मूल्यांकन (डीडीए) गराउने चलखेल सुरु गरेको छ । घाटा देखाउँदै नेपाल सरकारको लगानी ३९.६७ प्रतिशतबाट घटेर ९.०१ प्रतिशत घटाएको हायातले फेरि चलखेल सुरु गरेको हो...
  • दलाली गर्दै, पुरस्कार दिँदै

    काठमाडौं । साहित्यका नाममा दलाली गर्नेहरूको हामीकहाँ कमी छैन । लामो समयदेखि विभिन्न शक्तिकेन्द्र र व्यक्तिहरूलाई प्रभावमा पारेर साहित्यकै नाममा दलाली गर्दै आएको नइ प्रकाशनले राखेका विभिन्न पुरस्कारहरूको स्रोतहरू के हुन् भन्नेचाहिँ अहिलेसम्म गुपचुप नै देखिन्छ । नरेन्द्रराज प्रसार्इं र इन्दिरा प्रसाईंले दुई दशकअघि स्थापना गरेको नइ प्रकाशनले हरेक व्यवस्था...

चक्रपथ

बीजकोयाका हाकिमको यो हर्कत

काठमाडौं । प्रजनन पिँढी बीजकोया स्रोत केन्द्र बन्दीपुर तनहुँका हाकिम शंकरप्रसाद न्यौपानेको चर्तिकलाले सीमा नाघेको छ । अवकाशको केही महिना बाँकी रहँदा वरिष्ठ बाली संरक्षण अधिकृतको हैसियतमा रहेका उनले अनियमिता र भ्रष्टाचारको शृंखला नै चलाएको भन्दै सर्वत्र गुनासो आएको छ । माहुरी, च्याउ, रेशम खेतीलगायत बालीको विकास, विस्तार र अनुसन्धानसमेतको...
पूरा पढ्नुहोस्

स्रष्टा र सिर्जना

‘गीता’ को राजनीति

कुनै वैचारिक मुद्दाका आधारमा नभई व्यक्तिगत टकरावको उत्पत्ति हुँदा विभाजनको पीडा झेल्ने नेपालका सीमित राजनीतिक दलमा पूर्वपञ्चहरूको पार्टी राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले बदनामी कमाउँदै आएको छ । विभाजन र एकताको अनेक अभ्यास गरिसकेको सो पार्टी पछिल्लो समय फेरि एकताको सूत्रमा बाँधिएको छ । पछिल्लो समय तीन समूहमा विभाजित राप्रपा केही दिनपूर्व...
पूरा पढ्नुहोस्

नयाँ पुस्तक

फरक स्वरध्वनि

तीन दशकयता कविता–कर्म र साधनामै व्यस्त छन्, वीरु बाङ्देल । सिक्किमका बासिन्दा बाङ्देलले नेपाली भाषामा उम्दा काव्य सिर्जना गरेर पृथक पहिचान बनाउँदै आएका छन् । कवितालाई नै लेखनको मूल विषय बनाएका उनले आजको समाज र राजनीतिक परिस्थितिहरूको भित्री यथार्थको अभिव्यक्ति धेरै नै प्रभावशाली ढंगले पस्किँदै आएका छन् । उनको पछिल्लो...
पूरा पढ्नुहोस्

छोटकरीमा

  • चिरायुको कर्जा फाइल किन गायब ?

    काठमाडौं । पदीय दुरुपयोगको चरम नमुना हेर्नुपरे नेपाल राष्ट्र बैंकका डेपुटी गभर्नर चिन्तामणि सिवाकोटीले आफू पदमा रहँदा गरेका अनियमित कार्यहरू हेरे पुग्छ । विगतमा आफूले गरेका अनियमित कार्यहरूबाट सफाइ पाएको दाबी सिवाकोटीले गरे पनि कतिपय कसुरमा भने उनीमाथि कारबाही भएको छैन । डेपुटी गभर्नर भएपछि सिवाकोटीले चिरायु अस्पतालको कर्जा प्रवाह...
  • म्याट्रेस खरिदको १५ करोड फ्रिज हुने खतरा

    काठमाडौं । सरकारले दिएको पैसा समयमा नै खर्च गर्न नसक्दा नेपाल प्रहरीको म्याटेस खरिदका लागि छुट्याएको १५ करोड ४० लाख रुपैयाँ फ्रिज हुने अवस्था देखिएको छ । आर्थिक वर्ष सकिन अब चार महिना मात्र बाँकी छ । यो चार महिनामा नेपाल प्रहरीले खरिद गर्न सक्ने अवस्था नरहेको बताइन्छ । यो...
  • मुद्दती खाताको परिचय नै फे¥यो एनआईसीले

    काठमाडौं । एनआईसी एसिया बैंकले मुद्दती खातामा उच्च ब्याजदर सँगै २१ लाख रुपैयाँसम्मको बिमा सुविधा पनि दिँदै आएको छ । सर्वाधिक उच्च ब्याजदर पाइने खाताका रूपमा चिनिएको मुद्दती निक्षेप खातामा एनआईसी एसिया बैंकले न्यु सुपर चामत्कारिक मुद्दती निक्षेप खाता खोलेकै आधारमा बिमा सुविधा पनि थप गरेको हो । यसअघि विभिन्न...