२९ कार्तिक २०७५, बिहीबार ०५:२५ बुधवार साप्ताहिक, नयाँबानेश्वर, काठमाण्डौं

किचलोमा कांग्रेस

‘हारेको फौज आपसमै लडेर सकिन्छन्’ यतिबेला यो आहान कुनैबेला देशकै ठूलो राजनीतिक शक्तिका रूपमा स्थापित नेपाली कांग्रेसका निम्ति हुबहु लागू हुन पुगेको छ । हुन पनि यतिबेला नेपाली कांग्रेसभित्रको विवाद सतहमा नै देखा पर्न थालेको छ । प्रदेशसभा र प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनपछि जनउपेक्षाका कारण खुम्चिँदै गएको कांग्रेसले पछिल्ला समयमा राष्ट्रिय राजनीतिमा खासै भूमिका निर्वाह गर्न सकिरहेको त छैन नै, पार्टीभित्र संस्थापन र असन्तुष्ट समूहबीचको विवाद छताछुल्ल पोखिन थालेपछि कांग्रेसको नियति ‘हारेका फौजहरूकै’ जस्तो हुन पुगेको छ, जुन आफूआफूबीच नै युद्धका घोषणा गर्ने तहसम्म उक्लिएका छन् ।
प्रदेशसभा र प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनपछि प्रतिपक्षीको भूमिकामा कांग्रेसलाई जनताले खुम्च्याइदिए पनि राजनीतिक वृत्तमा कांग्रेसको उपस्थिति केही समययता शून्यप्रायः देखिएको थियो । दसै–तिहारको शुभकामना आदानप्रदान गर्न केही दिनपूर्व कांग्रेसले आफ्नो मुख्यालयमा चियापानको कार्यक्रम राख्दा पूर्वप्रधानमन्त्री झलनाथ खनालले व्यंग्य गर्दै भनेका थिए, ‘चियापानमा आउँदा कांग्रेस जीवितै रहेछ भन्ने थाहा भयो ।’ कांग्रेसका निम्ति यो सानदार व्यंग्य त थियो नै, केही समययताको यथार्थ पनि त्यही नै थियो । अर्थात्, कांग्रेसको शिला खोज्नुपर्ने अवस्था आइसकेको थियो । राष्ट्रिय राजनीतिका हरेक पलहरूमा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी र सो पार्टीको नेतृत्वमा बनेको सरकारको चर्चा नै व्याप्त थियो । न नेपाली कांग्रेसको कुनै चर्चा हुन्थ्यो, न त अरू साना राजनीतिक दलहरूको नै । नेकपाको चर्चा–चकचकी सर्वव्याप्त थियो ।
केही दिनयता भने कांग्रेस चर्चाको केन्द्रबिन्दुमा छ । तर, कांग्रेसको चर्चा अरू कुनै सकारात्मक पक्षका कारण नभएर कांग्रेसभित्र क्रियाशील दुई गुटबीचको विवादका कारण भएको हो । सभापति शेरबहादुर देउवाले कांग्रेसमा सिंगो पार्टी नै विलय गराएका विजयकुमार गच्छदारलाई उपसभापतिको जिम्मेवारी दिएसँगै कांग्रेसभित्रको विवाद सतहमा पोखिएको हो । पहिलादेखि नै असन्तुष्ट देखिँदै आएको वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल समूहले देउवाको पछिल्लो कदमप्रति झनै असन्तुष्टि जनाएको मात्र छैन, देउवाको कदमप्रति कसरी प्रतिरोध गर्ने भन्ने आन्तरिक तयारीमा समेत आफूहरूलाई उभ्याउन थालिसकेका छन् । सभापति देउवाको कदमप्रति पौडेल समूह जुर्मुराउन थालिसकेको छ । सो समूहले भेला बोलाउने र देउवाको कदमको जमेर प्रतिवाद गर्न प्रारम्भिक कदमसमेत उठाउन थालिसकेका छन् ।
कुनै पनि राजनीतिक दलभित्र गुटबन्दी हुनु, वादविवाद हुनु र वैचारिक मन्थन हुनु स्वाभाविक हो । जति धेरै वैचारिक मन्थन भयो, त्यसले पार्टीलाई जीवन्त र क्रियाशील राख्न मद्दत तुल्याउँछ । तर, कांग्रेसभित्रको विवाद भने वैचारिक तहमा सायदै भएका होलान् । प्राविधिक विषयहरूमा नै कांग्रेसभित्र धेरै मात्रामा विवाद हुने गरेको पाइएको छ । कसलाई उपसभापतिमा मनोनीत गरियो, टिकट बाँड्दा कुन समूहले धेरै र कुन समूहले थोरै पायो, भ्रातृ संगठनहरूको अध्यक्षमा कसलाई मनोनीत गर्नेजस्ता नितान्त प्राविधिक विषयहरू नै कांग्रेसभित्र छलफल र विवादको विषय बन्ने गरेको छ । तर, कांग्रेसभित्र वैचारिक रूपमा कुनै छलफल भएको पाइँदैन । वैचारिक शून्यता बोकेर अहिलेसम्म आफ्नो अस्तित्व जोगाइराख्न सक्नु नै कांग्रेसको ठूलो विशेषता हो ।
पछिल्लो समय पनि कांग्रेसभित्रको विवाद वैचारिक तहमा मात्र सीमित छ । हुन त कांग्रेसभित्र युवापुस्ताका नेताहरू क्रियाशील छन्, युवापुस्ताका नेताहरूले यथोचित जिम्मेवारी पनि पाएका छन् । तर, ती नेताहरूले बेलाबखत कांग्रेसभित्र वैचारिक बहस चलाउने, शुद्धीकरण गर्ने र नयाँ ढंगले कांग्रेसलाई अघि बढाउने प्रयत्न गरे पनि नेतृत्व तहको थिचाइबाट मुक्त हुन सकेका छैनन् । कांग्रेसलाई सुधार्छु भनेर युवापुस्ताका दृष्टिकोण भएका नेताहरूले प्रयत्न गरे पनि त्यो अन्ततः बालुवामा पानी खन्याएभन्दा कुनै हिसाबले फरक भएको पाइँदैन । नेतृत्वलाई सुधार्न सक्ने ल्याकत कांग्रेसका जल्दाबल्दा नेताहरूमा नहुनु पनि कांग्रेसलाई अधोगतितिर उन्मुख गराउने अर्को कारण बन्न पुगेको छ ।
यद्यपि, पछिल्लो समय देउवा समूह हावी हुन पुगेपछि कांग्रेसलाई आफ्नै बिर्ताजस्तो ठान्ने कोइराला परिवारभित्र औडाहा हुनु स्वाभाविकै हो । किनभने, देउवाले कोइराला परिवारको एकाधिकारलाई महाधिवेशनपछि तोडेनन् मात्र, आफू शक्तिशाली बन्ने गरी कदमहरूसमेत चाल्दै गए । कोइराला परिवारबाट नेतृत्व लिन सक्ने व्यक्ति तत्काललाई नदेखिएको हुँदा रामचन्द्र पौडेललाई अघि सारेर कोइराला परिवारले आफ्नो पकड कायम राख्न चाहेको थियो । तर, त्यो पनि सफल हुन सकेन । अहिले कांग्रेसभित्र विवादका जेजस्ता कारणहरू देखिएका छन्, त्यो देउवा समूहले आफूलाई झन् शक्तिशाली बनाउने लालसा र पौडेल समूहको पार्टीमा कसरी पकड जमाउन सकिन्छ भन्ने अपेक्षाको परिणाम मात्र हो । अरू केही होइन ।